Τρίτη 3 Απριλίου 2018

Μεγάλη Τρίτη στο Booktalks

Για σήμερα Μεγάλη Τρίτη προτίμησα  να επισκεφτώ το Καφε-Βιβλιοπωλείο Booktalks, για να διαβάσω εκεί το βιβλίο του Πάολο Κονιέττι "Τα οχτώ βουνά", εκδόσεις Πατάκη, μεταφρασμένο από την Άννα Παπασταύρου. Χρησιμοποιώντας τα μέσα μαζικής μεταφοράς και με ανοιχτή την εφαρμογή Oasa telematics για να μην καθυστερήσω στη στάση από το σταθμό του μετρό Φιξ με το 126 κατέβηκα στο Παλαιό Φάληρο.Το έχω κάνει κι άλλες φορές τα Σάββατα κυρίως, σε συναντήσεις με φίλους λάτρεις του καλού βιβλίου αλλά αυτή τη φορά ήθελα να πιω μόνος καφέ, να προλάβω να διαβάσω το βιβλίο μου.
 Ο γνωστός μπαρίστα ζωγράφισε πάλι στον καφέ μου μια χαρούμενη φατσούλα και διακριτικά με άφησε στην ησυχία μου, μόλις είδε το βιβλίο ανοιχτό στο τραπέζι.
Το Booktalks είναι ένα από τα αγαπημένα βιβλιοστέκια στην Αθήνα και έχει φανατικούς θαμώνες πρώτα από όλα γιατί είναι  άκαπνο! Από τα λίγα μαγαζιά που κανείς δεν καπνίζει μέσα. Όποιος έχει τέτοια συνήθεια παίρνει το καφεδάκι του και κάθεται απέξω ή πίνει μέσα τον καφέ του και βγαίνει για τσιγάρο στα τραπεζάκια της παραπάνω φωτογραφίας. Έχει δυο φιλόξενους ιδιοκτήτες, τον Άγη και την Κατερίνα, δεινούς αναγνώστες που εκτός από τις ωραίες λογοτεχνικές εκδηλώσεις που φιλοξενούν, είναι ενεργοί μπλόγκερς με ιστολόγιο, όπου καταγράφουν τις απόψεις τους για βιβλία που διάβασαν. Η Κατερίνα, Μαλακατέ στο επώνυμο, είναι  συγγραφέας με δύο βιβλία ήδη στο βιογραφικό της. 
Σηκώνοντας το βλέμμα ψηλά βλέπουμε βιβλία κρέμονται στο ταβάνι, ενώ κυρίαρχο σύνθημα στον τοίχο του καφέ το αγγλικό Read,  
Στο διακριτό μισό του καταστήματοςβιβλία στους πάγκους και στα ράφια,




κι άλλα που τα ανακαλύπτει κανείς μόνος του. Αρκούν αυτά όμως, ας αποφύγω τα πολλά λόγια. Σήμερα πάντως στο διπλανό τραπεζάκι μια καθηγήτρια μελετούσε Μπερξόν, Μπωντλαίρ και Μπένζαμιν,
ενώ σε ένα άλλο φίλη Πολίτισσα εντρυφούσε στο πιο γνωστό λογοτεχνικό έργο του τελευταίου νομπελίστα. Όλοι βρεθήκαμε την ίδια μέρα εκεί για διάβασμα. Ακόμα και η καταδιωκόμενη Απέλ, η γατούλα που έχει βρει καταφύγιο στο χώρο, έριξε μια ματιά στο βιβλίο μου.
Ας πούμε, όμως,και λίγα σχόλια για το βιβλίο που διαβάσαμε,  Τα οχτώ βουνά του Κονιέττι.: Πρόκειται για ένα ευκολοδιάβαστο βιβλίο με αβανταδόρικο θέμα, αφού αναφέρεται στην αληθινή φιλία, τη διέξοδο που μπορεί να προσφέρει η φύση μπροστά στο αδιέξοδο που αντιμετωπίζει ο αλλοτριωμένος καταναλωτής στα αστικά κέντρα· τη σχέση πατέρα-γιου, το δρόμο που ανοίγει ο πρώτος και απαιτεί από τον δεύτερο να ακολουθήσει.
Ζευγάρι που γνωρίστηκε και αγαπήθηκε στο βουνό ζει με το γιο του στο θλιβερό Μιλάνο, στην  τσιμεντούπολη, μια ζωή μέσα στα νεύρα, το άγχος και το υπαρξιακό κενό. Ανακαλύπτουν ένα χωριό, τη Γκράνα,  που οι κάτοικοι της πόλης δεν μπόρεσαν ακόμη να καταστρέψουν και  στις διακοπές τους ζουν εκεί ως περιηγητές και όχι ως αλλοτριωμένοι τουρίστες. Ο πατέρας οδηγεί το γιο στα ψηλώματα σε μια προσπάθεια επικοινωνίας και μύησης στο αγαθό που φαντάζει η αμόλυντη Φύση. Όσο ανηφορίζεις στα ψηλώματα, γυρίζεις προς τα πίσω στις εποχές. Το χιόνι εκεί πάνω στα βουνά  παρηγορεί για τα δεινά της πεδιάδας και η σχοινοσυντροφιά των ορειβατών χώνεται στις αναμνήσεις της, διανύοντας της διαδρομές της μνήμης. Το καλύτερο καταφύγιο γίνονται οι αναμνήσεις και η μοναξιά. Εκεί πάνω ο πατέρας χαράσσει την πορεία για το γιο, το παρελθόν είναι στην κοιλάδα, το μέλλον είναι στο βουνό. Ο γιος, όμως,  θα δεχτεί την προαποφασισμένη επιλογή του πατέρα ή θα χαράξει τη δική του πορεία, θα διαμορφώσει και θα ορίσει τη δική του ζωή;  
Κι ενώ περιμένουμε ο συγγραφέας να εξελίσσει τη σχέση πατέρα-γιου, στη συνέχεια το βάρος πέφτει στη φιλία που αναπτύσσεται ανάμεσα στον Πιέτρο, το παιδί της πόλης και τον βουνίσιο νεαρό Μπρούνο. Με πολύ έξυπνο τρόπο θα οδηγήσει το γιο να προσπαθήσει να τα βρει με τον πατέρα του, αφού το βουνό ήταν ένας τόπος που τους ένωνε. Το χτίσιμο ενός σπιτιού από τους δυο φίλους ήταν άραγε η λύση στο γρίφο που είχε βάλει ο πατέρας του Πιέτρο, το στέριωμα μιας φιλίας που θα άντεχε στο χρόνο; Ή πάλι η γνωριμία με το alter ego του πατέρα· τον πατέρα  του βουνού, τον άντρα που περπατούσε μαζί του στα μονοπάτια.
Κι ο άνθρωπος που κάνει το γύρο των οχτώ βουνών, του κόσμου όλου δηλαδή, απολαμβάνοντας την ελευθερία και τη χαρά της εξερεύνησης, ενός κύκλου με κέντρο το βουνό Σουμέρου των βουδιστών, την κορφή που ο καθένας πρέπει να κατακτήσει, το βουνό που βρίσκεται στο κέντρο όλων των άλλων, και στην αρχή της προσωπικής του καθενός ιστορίας. Και για τους ιδεαλιστές απομένει η ουτοπική προσπάθεια μετατροπής των εγκαταλελειμμένων χωριών σε οικολογικές κωμοπόλεις (σελ. 205) και η ευκαιρία για αναστοχασμό; Επιστροφή στη φύση αλλά πώς;
Ωραίο βιβλίο, θα το χάριζα και σε μαθητή Γυμνασίου. 

Δευτέρα 2 Απριλίου 2018

Μεγάλη Δευτέρα στις Πλειάδες

Ξεκινά η Μεγάλη Εβδομάδα με τους περισσότερους φίλους να κάνουν σχέδια για πασχαλινές αποδράσεις και επισκέψεις σε μαγευτικούς προορισμούς. Αυτά βέβαια για τους περισσότερους παραμένουν στα χαρτιά, αφού η υλοποίησή τους απαιτεί ένα ποσό διόλου ευκαταφρόνητο και το οποίο είναι αδύνατον να εκταμιευτεί λόγω της δεινής οικονομικής κατάστασης στην οποία βρισκόμαστε ως Έλληνες. Η ανάπαυλα των ημερών ξοδεύεται εντός του κλεινού άστεως και στην καλύτερη περίπτωση  εξαντλείται με βόλτες στους πέριξ δήμους. Ας εξαιρέσουμε εδώ τον βιβλιόφιλο που έχει κάνει τον κόσμο όλο χωριό του και που με το μπορχεσιανό του εισιτήριο βάζει πλώρη καθημερινά για παντού.
Μένοντας στην Αθήνα τη Μεγαλοβδομάδα σχεδιάζουμε καθημερινές βόλτες σε φιλικά προς τον βιβλιόφιλο μέρη, όπου η αναγνωστική απόλαυση μπορεί να συνδυαστεί με έναν ωραίο καφέ και μια ωραία συζήτηση.
Σήμερα Μεγάλη Δευτέρα κάνουμε στάση στο Παγκράτι κοντά στον κινηματογράφο Πτι Παλαί. Πώς; Μα με τα ΜΜΜ. Το 732, το 054, το 203, το 204 έχουν στάση εδώ κοντά. Εξἀλλου η στάση "Ευαγγελισμός" του μετρό δεν απέχει πάνω από 200 μέτρα.  Ο ευαίσθητος αναγνώστης θα απολαύσει τη θέα της γλυτσίνας που έχει καταλάβει την πρόσοψη πολλών πολυκατοικιών με τις μοβ ταξιανθίες και το υπέροχο άρωμα. 


Προορισμός για σήμερα το βιβλιοπωλείο Πλειάδες, (Σπ. Μερκούρη 62) με τους συμπαθέστατους ιδιοκτήτες και τη γατούλα Βενέτσια που τους έχει υιοθετήσει. Πριν μπούμε μέσα ρίχνουμε μια ματιά στην βιτρίνα, για μια πρόγευση.
Ο βιβλιόφιλος έχει μαζί του μπλοκάκι για να σημειώσει τις προτάσεις του βιβλιοπωλείου ή κινητό με φωτογραφική μηχανή. Εγώ συνήθως φωτογραφίζω τους πάγκους και μετά στο σπίτι  αναζητὠ πληροφορίες για τα βιβλία που εικονίζονται και προγραμματίζω τις αγορές μου.
Μπαίνουμε μέσα και βρισκόμαστε μπροστά στη φρέσκια  βιβλιπαραγωγή των εκδοτικών οίκων.

Πολύ εύκολα ο ακόρεστος βιβλιόφιλος θα ξεφύγει από τον προγραμματισμό του, βλέποντας τόσα καλούδια στα ράφια γύρω του. 

Εμείς είμαστε εγκρατείς και για σήμερα επιλέξαμε ένα βιβλίο του Raphael Jerusalmy, Να σώσουμε τον Μότσαρτ, σε μετάφραση Αχιλλέα Κυριακίδη, εκδόσεις Μελάνι.
Ο φιλόξενος ιδιοκτήτης όχι μόνο μας επέτρεψε να διαβάσουμε στην μυροβόλο αυλή του βιβλιοπωλείου το βιβλίο που αγοράσαμε αλλά μας κέρασε και καφεδάκι. Συλλεκτική η κούπα, το βλέπετε στην αποπάνω φωτογραφία, μου βάλανε ιδέες τα παιδιά, να φτιάξω μια τέτοια δικιά μου.

Οι ανθισμένες νεραντζιές και λεμονιές της αυλής ευωδίαζαν, παραπέμποντας στο "δαιτυμόνας φαιδρούς ανάδειξον" του γνωστού τροπαρίου της Μεγάλης Δευτέρας. Αξίζει να επισκεφτείτε το βιβλιοπωλείο όχι μόνο για τις εξαιρετικές παρουσιάσεις που γίνονται εκεί αλλά και γιατί οι Πλειάδες αποτελούν όαση στο σκοτεινό νεφέλωμα του αστικού κέντρου.
Και λίγα λόγια για το βιβλίο:
 Σε σανατόριο φυματικός  αντιστέκεται με το δικό του τρόπο στην ισοπέδωση, διασώζοντας την προσωπική του αξιοπρέπεια. Ημερολογιακές καταγραφές, πρωτοπρόσωπη αφήγηση, επιστολές  στις οποίες καταγράφεται η συνειδητή προσπάθεια του ετοιμοθάνατου μουσικού να ανατρέψει τα προπαγανδιστικά σχέδια των Ναζί. Ο ήρωας καταφέρνει με ένα μουσικό κομμάτι να ακουστεί η φωνή των θυμάτων της ναζιστικής θηριωδίας. Κι ο ίδιος νιώθει ίδιος με  αυτό το τραγούδι. Κίβδηλος. Λίγο απ’ όλα. Όχι εντελώς Εβραίος, ούτε πραγματικά άθεος, μισός Αυστριακός, μισός Σιλεσιανός, όχι ακόμα νεκρός κι όμως απόβλητος του κόσμου των ζωντανών. Κατά βάθος είναι το μόνο μέλος της οικογένειας του που δεν ανήκει πουθενά. Που δεν έχει κάνει κάποια επιλογή. Σε ποια ομάδα εντάσσονται οι φυματικοί; Σε ποια ιδεολογία;
«Πέμπτη 15 Φεβρουαρίου 1940
... Κάθε πράξη θα ξεσκονιστεί από την πολιτιστική επιτροπή του κόμματος. το παραμικρό ολίσθημα μπορεί να τον βάλει σε μπελάδες. Εγώ,  όμως,  δεν έχω τίποτα να χάσω...  Αυτή η ανάμειξη των ναζί στον προγραμματισμό του Festspiele είναι απαράδεκτη. Εξοργιστική. Και η μετατροπή του Φεστιβάλ σε χυδαίο εργαλείο προπαγάνδας, σε ψυχαγωγία για το στράτευμα, είναι η χαριστική βολή. Να κρατάνε όμηρο τον Μότσαρτ. Να τον ταπεινώνουν έτσι. Μα δεν υπάρχει κανείς ν’ αποτρέψει αυτή την ύβρη; Μου φαίνεται πως, τώρα, έχουν ξεπεράσει κάθε όριο! Δεν πρέπει να τους αφήσουμε να κάνουν κάτι τέτοιο. Χωρίς καμία αντίδραση, καμία αντίσταση. Αυτή η φάρσα πρέπει να τελειώνει. Πάση θυσία. Πρέπει να σώσουμε τον Μότσαρτ!»
 Μια αριστουργηματική νουβέλα του Ραφαέλ Τζερουσαλμί που αξίζει να διαβαστεί από το λάτρη της καλής λογοτεχνίας, όχι τόσο για να συμφωνήσει για την παντοδυναμία της μουσικής αλλά για τη δύναμη του πάσχοντος ανθρώπου. Μια κατάφαση για τη ζωή.
 Καλή Μεγάλη Εβδομάδα!








Κυριακή 31 Δεκεμβρίου 2017

Αναγνωστικές επιλογές 2017

Το 2017 μας αφήνει χρόνους, χαράσσοντας σημάδια στο πέρασμά του που για πολλούς από μας θα παραμείνουν ανεξίτηλα, παρόλο που ως άνθρωποι απωθούμε τις κακές στιγμές προβάλλοντας μόνο τις αισιόδοξες, για να μπορούμε να πορευτούμε παραπέρα.

Έχοντας αφήσει στο λιμάνι το μπλοκ για καιρό, αποφάσισα την τελευταία μέρα του έτους να σαλπάρω και να κάνω εν είδει ημερολογιακής καταγραφής μια ανάρτηση με τα καλύτερα βιβλία που διάβασα αυτή τη χρονιά, επιλέγοντας μόνο από όσα εκδόθηκαν μέσα στο 2017 ή τις τελευταίες μέρες του 2016 και δεν προλάβα  να τα διαβάσω.  Όσα αναφέρω παρακάτω είναι βιβλία που τα διάβασα και αξίζουν να τα σημειώσουν όσοι ενδιαφέρονται και με ρωτούν. Κατέγραψα προς το παρόν μόνο ξένη πεζογραφία και μελέτες και ένα ποιητικό.


1.      Αντρέι Μπέλι "Πετρούπολη"  εκδ. Κίχλη (μτφ. Αργυροπούλου Σταυρούλα) και εκδ. Αντίποδες (μτφ.   Μπακοπούλου Ελένη)
2.      George Bernanos «Ημερολόγιο ενός επαρχιακού εφημερίου» ,μτφ. Ιφιγένεια Μποτουροπούλου, εκδ. Πόλις 
3.      John Williams,  Ο Στόουνερ, μετάφραση: Αθηνά Δημητριάδου, εκδόσεις Gutenberg
4.      John Williams,  Αύγουστος, μετάφραση: Μαρία Αγγελίδου, εκδόσεις Gutenberg   
5.      Έιρικουρ Έρτν Νόρδνταλ, Illska – To Κακό, μτφ:  Ρούλα Γεωργακοπούλου, εκδόσεις Πόλις
6.      Όλγκα Τοκάρτσουκ, Το αρχέγονο και άλλοι καιροί, μτφ.: Αλ. Ιωαννίδου, εκδ.Καστανιώτη
7.      Μπέρναρντ Μάλαμουντ «Ο Μάστορας» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά, εκδόσεις Καστανιώτη)
8.      George Saunders «Λίνκολν και Λήθη» (μτφρ. Γ.Ι. Μπαμπασάκης, εκδ. Ικαρος)
9.      Hans Fallada, Και τώρα, ανθρωπάκο; μετάφραση: Ιωάννα Αβραμίδου, εκδόσεις Gutenberg
10.  Κλάουντιο Μάγκρις  Υπόθεση αρχείου Μετάφραση Αννα Παπασταύρου Εκδ. Καστανιώτη   
11.  Γιάλμαρ Σέντερμπεργκ Δόκτωρ Γκλας, μτφρ. Αγγελική Νάτση, εκδ. Printa   
12.  Ford Madox Ford Καλός στρατιώτης-μια ιστορία πάθους (μτφρ. Γ.- Ι. Μπαμπασάκης, εκδ. Gutenberg) 
13.  "Σιμπλίκιος Σιμπλικίσιμος" του Γκριμελσχάουζεν σε μετάφραση Γιάννη Κοιλή, εκδόσεις Εξάντας. 
14.  Patrick Hamilton, Οι σκλάβοι της μοναξιάς, μετάφραση: Κατερίνα Σχινά, εκδόσεις Στερέωμα
15.  Φρανς Κάφκα Στη σωφρονιστική αποικία (μτφρ. Βασίλης Τσαλής, εκδ. Κίχλη)
16.  Γκράχαμ Γκρην, Η καρδιά των πραγμάτων (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδ. Πόλις),
17.  Έλενα Φεράντε, «Ιστορία της χαμένης κόρης» μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Πατάκη
18.  Αντρέι Μακίν. Το «Αρχιπέλαγος μιας άλλης ζωής» μτφρ. Γιάννης Στρίγκος,  εκδ. Utopia 
19.  Hannah Kent, Οι καλοί, μετάφραση: Μαρία Αγγελίδου, εκδόσεις Ίκαρος
20.  Lydia Davies «Το τέλος της ιστορίας» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, εκδ. Παπαδόπουλος), 
21.  Χουάν Μαρσέ «Η καλλιγραφία των ονείρων» (μτφρ. Γεωργία Ζακοπούλου, εκδ. Πατάκη) 
22.  Patricia Highsmith, Η κραυγή της κουκουβάγιας, μτφ: Ανδρέας Αποστολίδης, εκδόσεις Άγρα
23.  Άμος Οζ, Ιούδας, μετάφραση: Μάγκυ Κοέν, εκδόσεις Καστανιώτη
24.  Tobias Wolff, Η χαρά του πολεμιστή, μτφρ. Γιάννης Παλαβός, Τάσος Αναστασίου, εκδ. Ίκαρος
25.  Neil Gaiman,   Ποτέ και Πουθενά.   (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Ίκαρος) 
26.  Santiago Gamboa , Νυχτερινές ικεσίες, μετάφραση: Βασιλική Κνήτου, εκδόσεις Πόλις
27.  Ραλφ Ρότμαν "πεθαίνοντας την άνοιξη" μτφ. Μαρία Αγγελίδου, Καστανιώτης
28.  Λεϊλά Σλισμανί, Γλυκό τραγούδι, μτφ. Τιτίκα Δημητρούλια, εκδ.Ψυχογιός
29.  Γιόζεφ Ροτ, Κάλπικο ζύγι, μετάφραση Ηλιάννα Αγγελή, εκδόσεις Άγρα
30.  Τζέννυ Έρπενμπεκ, Η συντέλεια του κόσμου,  μτφρ. Αλέξανδρος Κυπριώτης, εκδ. Καστανιώτη
31.  Vicente Alfonso, «Τα λείψανα του Αγίου Λαυρεντίου», μτφρ. Μαρίας  Παλαιολόγου, εκδ. Ίκαρος
32.  Γιον Κάλμαν Στέφανσον, Παράδεισος και κόλαση, μτφ. Ρίτας Κολαΐτη  καστανιώτης
33.    Ενρίκε Βίλα Μάτας, Στο Κάσσελ δεν υπάρχει λογική, Μτφρ : Νάννα Παπανικολάου Ίκαρος
34.  Marilynne Robinson  Ρουθ  Μετάφραση Κατερίνα Σχινά Εκδόσεις Μεταίχμιο
35.  Graeme Macrae Burnet   «Mατωμένο του έργο»   μτφ. Χίλντα  Παπαδημητρίου εκδ. Μεταίχμιο 
36.  Mathias Enard Πυξίδα  Μετάφραση Σοφία Διονυσοπούλου. Εκδ  Στερέωμα
37.    Μπόχουμιλ  Χράμπαλ Υπηρέτησα τον Άγγλο βασιλιά   Μτφ.Σόνια Στάμου-Ντορνιάκοβα, Καστανιώτης
38.  Μάργκαρετ Άτγουντ, Το παιδί της τρικυμίας, μτφ. Τρισεύγενη Παπαϊωάννου, Μεταίχμιο
39.  Claude Houghton Εγώ είμαι ο Τζόναθαν Σκρίβενερ  Μετάφραση: Αλέξανδρος Καλοφωλιάς Καλέντης
40.  ΚAΡΙΛ ΦΕΡΕ, Κόνδωρ, μτφρ.: Αργυρώ Μακάρωφ, εκδ. ΑΓΡΑ, 
41.  Ζίγκφριντ Κρακάουερ  «Η γραφομηχανούλα» (μτφρ. Νικήτας Σινιόσογλου, εκδ. Κίχλη)
42.  Jean Echenoz  «Ειδική απεσταλμένη»(μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Ικαρος 
43.  Francois Roux «Η ακαθάριστη εθνική ευτυχία» (μτφρ.: Μανώλης Πιμπλής, Πόλις

44.    Machado de Assis, "Ρεαλιστική τριλογία (Μεταθανάτιες αναμνήσεις του Μπρας Κούμπας-  Κίνκας Μπόρμπα- Δον Κασμούρο)" μτφρ.  Μ. Παπαδήμα, εκδ. Gutenberg.     (ΑΔΙΑΒΑΣΤΟ-ΓΙΑ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ)

45.  Μιχαήλ Μπαχτίν  Ο Ραμπελαί και ο κόσμος του – Για τη λαϊκή κουλτούρα του Μεσαίωνα και της Αναγέννησης Μετάφραση Γ. Πινακούλας, Παν. Εκδ. Κρήτης
46.  Tony Judt, Timothy Snyde, Σκέψεις για τον εικοστό αιώνα, μετάφραση:  Ελένη Αστερίου, εκδόσεις Αλεξάνδρεια
47.  «Αυτός ο πόλεμος»  Thomas Mann(μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδ. Πόλις)
48.  Χανς Μπλούμενμπεργκ (1920-1996), «Ναυάγιο με θεατή», σε μετάφραση Θοδωρή Δρίτσα, εκδόσεις Αντίποδες
49.   Αλ. Παπαδιαμάντη «Ητον πνοή, ίνδαλμα αφάνταστον, όνειρον...» μελέτη Αγγέλα Καστρινάκη, ΠΕΚ


50.  Zbigniew Herbert τιμές στον μικρό θεό της ειρωνείας, μτφ. Χ. Βλαβιανός, εκδ. Πατάκη                  

Καλή αναγνωστική χρονιά να έχουμε! Υγεία, αγάπη, ευτυχία.
Ο Νέαρχος αρόδο.

Πέμπτη 16 Ιουνίου 2016

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ 2016

  ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ  ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ  2016
                                                                   ΚΕΙΜΕΝΟ
      Σχετικά όψιμο στην εξέλιξη του δυτικού πολιτισμού –ως τυπογραφικό κατόρθωμα, ως ιδιόκτητο αντικείμενο– το βιβλίο αντιπροσωπεύει και μια από τις ακλόνητες δεισιδαιμονίες. Ο άνθρωπος του βιβλίου αυτόχρημα1 ενσαρκώνει κάτι ανώτερο, έρχεται από μια βαθύτητα που δεν είναι εφικτή στον κοινό θνητό. Αυτός που διαβάζει, πιθανώς να έχει τέσσερα μάτια, αυτός που μελετά τις γραφές, πιθανώς να σκέπτεται με δύο κεφάλια.       
      Άλλοτε, αυτή η άποψη είχε όντως βάση. Σε κοινωνίες όπου η γραφή (και η ανάγνωση, φυσικά) αποτελούσε προνόμιο πανίσχυρων μειοψηφιών, ο αστοιχείωτος κατείχε αυτόματα μια κατώτερη κοινωνική βαθμίδα. Τα «γράμματα» ήταν μυστική δύναμη, θείο δώρο, κατά συνέπεια, ανήκαν σε λίγους και ισχυρούς. Οι προνομιούχοι, άτομα των μεγάλων ευθυνών και της ραστώνης2 , δεν είχαν σχέση με τη χειρωναξία, τον πόλεμο, τον όποιο σωματικό μόχθο... Συνέβαινε, δηλαδή, το αντίθετο από αυτό που συμβαίνει σήμερα. Ο εκδημοκρατισμός και η αθρόα κατανομή των αγαθών του πνευματικού πολιτισμού, καταργώντας τα ιερατεία, κατάργησε και τα όρια του πνευματικού προβαδίσματος. Όλα ανήκουν σε όλους. Το βιβλίο διάβηκε θριαμβευτικά το κατώφλι του πληβείου, ώστε κάθε κοινωνία να είναι κοινωνία πολιτών, κοινωνία εργατών και αγοραστών, όπως και κοινωνία αναγνωστών. Δεν υπάρχει σχεδόν άνθρωπος που να μην πέρασε κάποιες ώρες της ζωής του με χαμηλωμένα βλέφαρα, φυλλομετρώντας τις σελίδες κάποιου βιβλίου.
    Ωστόσο, η τυπογραφική δαψίλεια3 δεν άργησε να γεννήσει τα αντίθετα αποτελέσματα. Το ζήτημα σήμερα δεν είναι η αγορά, η κατοχή ή η ικανότητα ανάγνωσης του βιβλίου, αλλά κάτι πολύ απλούστερο: ο χρόνος και η αναγκαιότητά του. Βιβλιοθήκες με δέκα, εκατό ή χίλια βιβλία σε κάνουν να αναρωτιέσαι ποιος τα διαβάζει, πόσο τα θυμάται και γιατί θα πρέπει να τα θυμάται. Μόλις τελειώσουν μια τάξη, οι μαθητές πετούν επιδεικτικά στους δρόμους τα αναγνωσματάρια με μεγάλη ανακούφιση. Τα κάτεργα τελείωσαν. Αλλά το φαινόμενο δεν τελειώνει εκεί. Βιβλία που αγαπήσαμε στα νιάτα μας, μετά από κάποιες δεκαετίες, έχουν την ίδια τύχη. Όλες οι ηλικίες νιώθουν τον πειρασμό να μιμηθούν τους μαθητές. Βιβλία που κάποτε είχαν το σπάνιο κύρος της αλήθειας, μετά από μία δεκαετία, υποβιβάζονται σε έναν άψυχο όγκο χαρτί.
      Λείπει μήπως η καθοδήγηση, η σοφή εκλογή, η μύηση; Πιθανώς, αλλά συνάμα ισχύει και η άποψη ότι –όπως ο έρωτας– το βιβλίο έχει τη δική του ώρα: μιλάει μόνο σε κάποιες στιγμές, ενώ τις περισσότερες φορές μένει κλειδωμένο και βουβό. Όσο για τη μνήμη, την αληθινή τράπεζα των βιβλίων, έχει την ίδια συμπεριφορά: ξεχνάει χιλιάδες σελίδες για να συγκρατήσει μια φράση, μια σκηνή, ένα όποιο απόσπασμα. Οι αναγνώστες, γενικά, είναι άνθρωποι που διάβασαν μεν, αλλά προϊόντος του βίου λησμονούν μάλλον παρά θυμούνται. Ό,τι μοιάζει ξένο, επίκτητο, διαλύεται για να παραχωρήσει τη θέση του σε κάποιες ανθεκτικές εντυπώσεις. Το βιβλίο μένει στον βαθμό που συναιρείται με τη ζωή.   Έμεινε ό,τι μπόρεσε, γράφει ο Βαλερί για τα διαβάσματά του. Κι αυτό που μένει είναι αναγκαστικά λίγο, όσο είναι και το πνευματικό ανάστημα του αναγνώστη.
Κ. Παπαγιώργης, «Αναγνώστες» στο Υπεραστικά, Εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 2014, σσ. 308-310. (διασκευή)
1. αυτόχρημα: πραγματικά, αληθινά, όντως.
 2. ραστώνη: ραθυμία, νωθρότητα, η έλλειψη ενεργού ενδιαφέροντος.
3. δαψίλεια: αφθονία.


A1. Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου που σας δόθηκε (100–120 λέξεις).
                                                                         Μονάδες 25

Β1. Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε, σύμφωνα με το κείμενο, το περιεχόμενο των παρακάτω προτάσεων, γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση, τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή τη λέξη Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη:
α. Η μελέτη απαιτεί πιο σύνθετες νοητικές λειτουργίες από την απλή ανάγνωση.
β. Στο παρελθόν, η ικανότητα ανάγνωσης και γραφής αποτελούσε προνόμιο όλων των κοινωνικών τάξεων.
γ. Στις σύγχρονες κοινωνίες, το βιβλίο γνωρίζει μεγάλη διάδοση.
δ. Τα βιβλία διατηρούν διαχρονικά το κύρος της αλήθειας για όλους τους αναγνώστες.
ε. Οι αναγνώστες συγκρατούν στη μνήμη τους το σύνολο του περιεχομένου των βιβλίων που διάβασαν.
                                                          Μονάδες 10

Β2. α) Να βρείτε έναν τρόπο ανάπτυξης της δεύτερης παραγράφου του κειμένου «Άλλοτε, αυτή η άποψη … τις σελίδες κάποιου βιβλίου.» και να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με αναφορές στο κείμενο.
                                                                              Μονάδες 4
 β) Ποια νοηματική σχέση εκφράζουν οι παρακάτω διαρθρωτικές λέξεις;
Άλλοτε (δεύτερη παράγραφος)
δηλαδή (δεύτερη παράγραφος)
Ωστόσο (τρίτη παράγραφος).
                                                                               Μονάδες 3
Β3. α) Να γράψετε μία ομόρριζη (απλή ή σύνθετη) για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου: θνητό, όντως, σχεδόν, πειρασμό, λείπει, μύηση, μένει.
                                                                          Μονάδες 7

β) Να ξαναγράψετε τις ακόλουθες προτάσεις, αντικαθιστώντας την υπογραμμισμένη λέξη με ένα αντώνυμό της:
i) Σχετικά όψιμο στην εξέλιξη του δυτικού πολιτισμού, το βιβλίο αντιπροσωπεύει και μια από τις ακλόνητες δεισιδαιμονίες.
ii) Σε κοινωνίες όπου η γραφή (και η ανάγνωση, φυσικά) αποτελούσε προνόμιο πανίσχυρων μειοψηφιών, ο αστοιχείωτος κατείχε αυτόματα μια κατώτερη κοινωνική βαθμίδα.
 iii) Βιβλία που κάποτε είχαν το σπάνιο κύρος της αλήθειας, μετά από μία δεκαετία, υποβιβάζονται σε έναν άψυχο όγκο χαρτί.
                                                                   Μονάδες 3

γ) Να ξαναγράψετε τις ακόλουθες προτάσεις, αντικαθιστώντας την υπογραμμισμένη λέξη με ένα συνώνυμό της.
 i) Ο αστοιχείωτος κατείχε αυτόματα μια κατώτερη κοινωνική βαθμίδα.
 ii) Όλες οι ηλικίες νιώθουν τον πειρασμό να μιμηθούν τους μαθητές.
 iii) Το βιβλίο μένει στον βαθμό που συναιρείται με τη ζωή.
                                                                            Μονάδες 3

 Β4. α) Να αναγνωρίσετε το είδος της σύνταξης στο παρακάτω απόσπασμα και να την μετατρέψετε στο άλλο είδος. «Ο εκδημοκρατισμός και η αθρόα κατανομή των αγαθών του πνευματικού πολιτισμού κατάργησε και τα όρια του πνευματικού προβαδίσματος.»                       
                                                                     Μονάδες 2

β) Να δώσετε, μέσα από το κείμενο, τρία (3) παραδείγματα ποιητικής λειτουργίας της γλώσσας.
                                                                       Μονάδες 3

Γ1. Σε ένα άρθρο 500-600 λέξεων που θα δημοσιευτεί στην ηλεκτρονική εφημερίδα του σχολείου σας, να εκθέσετε τις απόψεις σας σχετικά με:
α) την αξία της ανάγνωσης και της μελέτης έντυπων και ψηφιακών βιβλίων, και
 β) τους παράγοντες που επηρεάζουν, θετικά ή αρνητικά, τη σχέση του σύγχρονου ανθρώπου με το βιβλίο.

                                                                 Μονάδες 40  

Παρασκευή 10 Ιουνίου 2016

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ 2016

  ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ   ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ  2016
                                                                 ∆ιδαγμένο κείμενο
                                           Αριστοτέλους Πολιτικά (Α 1, 1 και Γ1, 1-2)
    Ἐπειδὴ πᾶσαν πόλιν ὁρῶμεν κοινωνίαν τινὰ οὖσαν καὶ πᾶσαν κοινωνίαν ἀγαθοῦ τινος ἕνεκεν συνεστηκυῖαν (τοῦ γὰρ εἶναι δοκοῦντος ἀγαθοῦ χάριν πάντα πράττουσι πάντες), δῆλον ὡς πᾶσαι μὲν ἀγαθοῦ τινος στοχάζονται, μάλιστα δὲ καὶ τοῦ κυριωτάτου πάντων ἡ πασῶν κυριωτάτη καὶ πάσας περιέχουσα τὰς ἄλλας. Αὕτη δ’ ἐστὶν ἡ καλουμένη πόλις καὶ ἡ κοινωνία ἡ πολιτική.
    […] Τῷ περὶ πολιτείας ἐπισκοποῦντι, καὶ τίς ἑκάστη καὶ ποία τις, σχεδὸν πρώτη σκέψις περὶ πόλεως ἰδεῖν, τί ποτέ ἐστιν ἡ πόλις. Νῦν γὰρ ἀμφισβητοῦσιν, οἱ μὲν φάσκοντες τὴν πόλιν πεπραχέναι τὴν πρᾶξιν, οἱ δ’ οὐ τὴν πόλιν ἀλλὰ τὴν ὀλιγαρχίαν ἢ τὸν τύραννον· τοῦ δὲ πολιτικοῦ καὶ τοῦ νομοθέτου πᾶσαν ὁρῶμεν τὴν πραγματείαν οὖσαν περὶ πόλιν, ἡ δὲ πολιτεία τῶν τὴν πόλιν οἰκούντων ἐστὶ τάξις τις. Ἐπεὶ δ’ ἡ πόλις τῶν συγκειμένων, καθάπερ ἄλλο τι τῶν ὅλων μὲν συνεστώτων δ’ ἐκ πολλῶν μορίων, δῆλον ὅτι πρότερον πολίτης ζητητέος· ἡ γὰρ πόλις πολιτῶν τι πλῆθός ἐστιν. Ὥστε τίνα χρὴ καλεῖν πολίτην καὶ τίς ὁ πολίτης ἐστὶ σκεπτέον. Καὶ γὰρ ὁ πολίτης ἀμφισβητεῖται πολλάκις· οὐ γὰρ τὸν αὐτὸν ὁμολογοῦσι πάντες εἶναι πολίτην· ἔστι γάρ τις ὃς ἐν δημοκρατίᾳ πολίτης ὢν ἐν ὀλιγαρχίᾳ πολλάκις οὐκ ἔστι πολίτης.

Α1. Από το παραπάνω κείμενο να γράψετε στο τετράδιό σας τη μετάφραση του αποσπάσματος «Τῷ περὶ πολιτείας . . . οὐκ ἔστι πολίτης».
                                                                                            Μονάδες 10
Β1. «Ἐπειδὴ . . . ἡ πολιτική»: Με ποιες φράσεις ο Αριστοτέλης υποδηλώνει τον σκοπό, για τον οποίο υπάρχει η «πόλις», καθώς και οι άλλες μορφές κοινωνικής συνύπαρξης; Να τις καταγράψετε (μονάδες 4) και να τις σχολιάσετε (μονάδες 6).
                                                                                         Μονάδες 10
 Β2. «Τῷ περὶ πολιτείας . . . οὐκ ἔστι πολίτης»: Πώς προσδιορίζεται, κατά τον Αριστοτέλη, το περιεχόμενο της έννοιας «πολίτης» σε σχέση με το πολίτευμα;
                                                                                      Μονάδες 10
 Β3. Με βάση α) το απόσπασμα «Είναι φανερό λοιπόν . . . άτομο» από το παρακάτω μεταφρασμένο κείμενο και β) το απόσπασμα «Ἐπεὶ δ’ ἡ πόλις . . . πλῆθός ἐστιν» από το πρωτότυπο κείμενο, να σχολιάσετε τη σχέση «όλου» και «μέρους».
                                                 Αριστοτέλους Πολιτικά (Α 2, 10-13)
 [. . .] Στην τάξη της φύσης η πόλη προηγείται από την οικογένεια κι απ’ τον καθένα μας ως άτομο˙ ο λόγος είναι ότι το όλον αναγκαστικά προηγείται του μέρους˙ πραγματικά, αν πάψει να υπάρχει το σώμα ως σύνολο, δεν θα υπάρχει πια ούτε πόδι ούτε χέρι παρά μόνο ως (ίδια) λέξη, όπως, ας πούμε, αν μιλούμε για πέτρινο χέρι (θα είναι, πράγματι, κάτι σαν αυτό, αν μια φορά πεθάνει): όλα τα πράγματα είναι αυτό που λέμε ότι είναι, αν τα κρίνουμε με κριτήριο τη λειτουργία και τις ιδιότητές τους˙ από τη στιγμή, επομένως, που θα πάψουν να έχουν αυτά τα χαρακτηριστικά, δεν θα πρέπει πια να λέμε ότι είναι ό,τι ήταν πριν, αλλά ότι απλώς εξακολουθούν να λέγονται ακόμη με την ίδια λέξη. Είναι φανερό λοιπόν α) ότι η πόλη ήρθε στην ύπαρξη εκ φύσεως, β) ότι προηγείται από το κάθε επιμέρους άτομο. Γιατί, αν είναι αλήθεια ότι ο καθένας μας χωριστά δεν είναι αυτάρκης, γίνεται λογικά φανερό ότι το κάθε μεμονωμένο άτομο θα βρεθεί στην ίδια ακριβώς κατάσταση που βρίσκονται, γενικά, τα μέρη προς το όλον˙ από την άλλη μεριά, ο άνθρωπος που δεν μπορεί να ζει μαζί με άλλους στην κοινότητα, ο άνθρωπος που λόγω αυτάρκειας αισθάνεται πως δεν του λείπει τίποτε, αυτός ο άνθρωπος δεν αποτελεί με κανέναν τρόπο μέρος της πόλης –ένας τέτοιος όμως άνθρωπος είναι, τότε, ή ζώο ή θεός.
                                                                                          Μονάδες 10
Β4. Ποια σχέση έχει η αυτογνωσία με τη δικαιοσύνη, κατά τον Πλάτωνα;
                                                                                           Μονάδες 10
Β5. πράττουσι, δῆλον, καλουμένη, οἱ φάσκοντες, τῶν ὅλων: Να γράψετε στην αρχαία ελληνική γλώσσα τα συνώνυμα των λέξεων, με τη σημασία που έχουν στο κείμενο.
                                                                                          Μονάδες 10
                                                     Αδίδακτο κείμενο
                                                Θουκυδίδου Ἱστορίαι II.63.1–3 (έκδ. Οξφόρδης)
Ο Περικλής επισημαίνει στους Αθηναίους την ευθύνη που απορρέει από την ηγεμονική θέση της πόλης τους

 Τῆς τε πόλεως ὑμᾶς εἰκὸς τῷ τιμωμένῳ ἀπὸ τοῦ ἄρχειν, ᾧπερ ἅπαντες ἀγάλλεσθε, βοηθεῖν, καὶ μὴ φεύγειν τοὺς πόνους ἢ μηδὲ τὰς τιμὰς διώκειν˙ μηδὲ νομίσαι περὶ ἑνὸς μόνου, δουλείας ἀντ’ ἐλευθερίας, ἀγωνίζεσθαι, ἀλλὰ καὶ ἀρχῆς στερήσεως καὶ κινδύνου ὧν ἐν τῇ ἀρχῇ ἀπήχθεσθε. ἧς οὐδ’ ἐκστῆναι ἔτι ὑμῖν ἔστιν, εἴ τις καὶ τόδε ἐν τῷ παρόντι δεδιὼς ἀπραγμοσύνῃ ἀνδραγαθίζεται˙ ὡς τυραννίδα γὰρ ἤδη ἔχετε αὐτήν, ἣν λαβεῖν μὲν ἄδικον δοκεῖ εἶναι, ἀφεῖναι δὲ ἐπικίνδυνον. τάχιστ’ ἄν τε πόλιν οἱ τοιοῦτοι ἑτέρους τε πείσαντες ἀπολέσειαν καὶ εἴ που ἐπὶ σφῶν αὐτῶν αὐτόνομοι οἰκήσειαν.
βοηθεῖν τῷ τιμωμένῳ τῆς πόλεως: να στηρίζετε την εξέχουσα θέση της πόλης.
ἀπήχθεσθε: γίνατε μισητοί.
ἐκστῆναι: να απομακρυνθείτε.
ἀνδραγαθίζεται: ενεργεί με γενναιότητα.

 Γ1.Να γράψετε στο τετράδιό σας τη μετάφραση του κειμένου.
                                                                                      Μονάδες 20
 Γ2. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον τύπο που ζητείται για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις:

τῷ τιμωμένῳ : το δεύτερο πρόσωπο ενικού αριθμού προστακτικής ενεστώτα στην ίδια φωνή
ἄρχειν : τον ίδιο τύπο του παρακειμένου μέσης φωνής
ἑνός : τη δοτική ενικού αριθμού ουδετέρου γένους
 τόδε : τη δοτική πληθυντικού αριθμού θηλυκού γένους
 τυραννίδα : την κλητική ενικού αριθμού
λαβεῖν : το απαρέμφατο παρακειμένου στην ίδια φωνή
ἀφεῖναι : τον ίδιο τύπο του ενεστώτα στην ίδια φωνή
ἀπολέσειαν : το δεύτερο πρόσωπο ενικού αριθμού υποτακτικής αορίστου β΄ μέσης φωνής
σφῶν αὐτῶν : τη γενική ενικού αριθμού θηλυκού γένους στο πρώτο πρόσωπο
οἰκήσειαν : το τρίτο πρόσωπο πληθυντικού αριθμού οριστικής παρατατικού στην ίδια φωνή.
                                                                              Μονάδες 10
Γ3.α. ὑμᾶς, βοηθεῖν, πόνους, τυραννίδα, εἶναι, πόλιν: να κάνετε πλήρη συντακτική αναγνώριση των λέξεων (μονάδες 6).
Γ3.β. «ᾧπερ . . . ἀγάλλεσθε»
        «ἣν . . . εἶναι»
Να αναγνωρίσετε το είδος των προτάσεων (μονάδες 2) και να γράψετε τον συντακτικό τους ρόλο (μονάδες 2).

                                                                                     Μονάδες 10