Μεγάλη Παρασκευή στο Μοναστήρι της Καισαριανής

"Τετέλεσται ο μέγας παρακείμενος του κόσμου" αναφωνεί ο δράστης της ωραιότητας ποιητής Νίκος Καρούζος και εμείς  προσδοκώντας σε έναν πιο αγαπητικό μέλλοντα διαρκείας σήμερα Μεγάλη Παρασκευή συνεχίζουμε την αναγνωστική μας βδομάδα με το βιβλίο του Σταύρου Ζουμπουλάκη Ο στεναγμός των πενήτων, δοκίμια για τον Παπαδιαμάντη, από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. Ο τίτλος βγαλμένος από το Ψαλτήρι, όπου αναφέρεται πως, επειδή ταλαιπωρούνται οι φτωχοί και στενάζουν οι κατατρεγμένοι, ο Χριστός θα αναστηθεί. Και αυτό συγκινεί τον Παπαδιαμάντη και μας που με οδηγό ανάγνωσης τα δοκίμια του Ζουμπουλάκη ξαναδιαβάζουμε επιλεγμένα πασχαλινά διηγήματα του Σκιαθίτη, περπατώντας στο αισθητικό δάσος της Καισαριανής.

Θυμάμαι τη φράση του Παπαδιαμάντη από το Λαμπριάτικο Ψάλτη: «Τὸ ἐπ’ ἐμοί, ἐνόσω ζῶ καὶ ἀναπνέω καὶ σωφρονῶ, δεν θὰ παύσω πάντοτε, ἰδίως δὲ κατὰ τάς πανεκλάμπρους ταύτας ἡμέρας, νὰ ὑμνῷ μετὰ λατρείας τὸν Χριστόν μου, να περιγράφω μετ' ἔρωτος τὴν φύσιν καὶ να ζωγραφῶ μετὰ στοργῆς τὰ γνήσια ἑλληνικὰ ἤθη» και αυτό εν μέρει θα προσπαθήσω να βιώσω σήμερα. Τα πάθια, εξάλλου, κι οι καημοί του κόσμου δεν έχουν ποτέ τελειωμό, καταλήγει το μυρολόγι της φώκιας, ένα από τα αγαπημένα διηγήματά του. 

Την έσχατη ώρα του θανάτου ή τη στιγμή του μεγάλου πόνου, υποστηρίζει ο Ζουμπουλάκης, θέλεις η φύση και η ζωή να σταματήσουν για λίγο την κανονική τους πορεία, να συμπονέσουν και να συμμεριστούν, ο κόσμος όμως και η ζωή είναι τροχός που γυρίζει ασταμάτητα και ασυμμέριστα. Η αθώα Ακριβούλα πεθαίνει και όλα συνεχίζονται σαν να μην έχει συμβεί τίποτε. Ο μικρός βοσκός εξακολουθεί να φυσά τον αυλό του, η γριά Λούκαινα εξακολουθεί να θρηνεί περασμένους θανάτους και στο δικό μας κόσμο, στο μοναστήρι της Καισαριανής κορασίδες μέλπουν: Πού έδυ σου το κάλλος;

Αδυσώπητος ο χαρακτήρας της ζωής που εξακολουθεί παρά τον πόνο του άλλου να συνεχίζει ωραία, αβάσταχτα ωραία.

Ο στεναγμός για τον Παπαδιαμάντη συνδέεται με τη θνητή φύση του ανθρώπου και θα είναι πάντα εδώ, ασώπαστος αναφέρει ο δοκιμιογράφος. Αποφεύγει τους αφελείς εξωραϊσμούς, μιλώντας για μια ζωή δύσκολη.

 "Τι χαρές, τι συγκινήσεις ήσαν εκείναι! ...Και τι θαύμα χάριτος, κομψότητος, καλλονής ήτον ο στολισμός εκείνος του ιερού Κουβουκλίου! Αυτοφυές , όπως τα άνθη του αγρού και το καλλιτεχνικόν αίσθημα των  γυναικών και κορασίδων, αμιλλωμένων ποία να υπερβεί εις την φιλοκαλίαν την άλλην... 

 Το ιερόν Επιτάφιον υφίστατο ενίοτε κυματοειδείς λικνισμούς, ως μυστηριώδες πλοίον, το οποίον σκαμπανεβάζει εις τας ανωφερείας και τας κατωφερείας του δρόμου, και ήτο μακρόθεν έκλαμπρον θέαμα.

 Το απομεσήμερον, αφού εψάλλησαν οι Ώραι και ο Εσπερινός, και αφού ησπάσθησαν τον Επιτάφιον, έπρεπεν όλα τα παιδία,μεγάλα και μικρά,να περάσουν τρεις φορές αποκάτω από το ιερόν Κουβούκλιον. Και όταν είχε νυκτώσει, αν και η ακολουθία του Επιταφίου ώφειλε να ψαλή, κατά το τοπικόν έθιμον, προς το πρωί, μετά τα μεσάνυκτα, ο ναός έμενεν άνοικτός, και κορίτσια ανέβγαλτα, κοπάδια-κοπάδια, ήρχοντο, μετά την αμφιλύκην, να προσκυνήσουν τον Επιτάφιον". 

 "Ο λιχανός της δεξιάς μου έχει δαρμούς και πόνους", παραπονιέται ο μεροκαματιάρης μεταφραστής Παπαδιαμάντης, εμείς όμως καθόλου δεν δυσανασχετήσαμε από την πολυκοσμία στο μοναστήρι. Οι ουρές των αυτοκινήτων φτάνανε μέχρι κάτω στη διασταύρωση από τους Αθηναίους που ανέβηκαν μέχρις εδώ, τηρώντας τα ελληνικά έθιμα, να ζήσουν όλο αυτό το σκηνικό, τη μυσταγωγία. 

 Στολισμός Επιταφίου, εγκώμια, περιφορά , γύρω από το μοναστήρι, κατάνυξη, 

αρώματα και μύρα, μαθήτριαι γυναίκες προσφέρουσι τω τάφω...

 Με τα κείμενά του ο Ζουμπουλάκης καλλιεργεί την επιθυμία στον αναγνώστη να προσφύγει στα κείμενα του Παπαδιαμάντη και να τα μελετήσει με όποιον τρόπο αυτό είναι δυνατόν, γιατί όπως υποστηρίζει ο Τέλλος Άγρας, υπάρχει ο φόβος οι μελλούμενες γενιές να δυσκολευτούν με τη γλώσσα του.

Ο διηγηματογράφος Παπαδιαμάντης είναι ισάξιος με τον Τσέχωφ και το Μωπασσάν. Αυτή είναι η κορυφαία τριάδα της ευρωπαϊκής διηγηματογραφίας, υποστηρίζει ο Σταύρος Ζουμπουλάκης και εγώ δεν διαφωνώ καθόλου. 

Με το καλό και η Ανάσταση.

Μεγάλη Πέμπτη: Από το "ἐπί λέξει" στο Little tree

Από το πρωί μου έχουν καρφωθεί στο μυαλό οι στίχοι του Τάσου Λειβαδίτη  από τη συλλογή "Νυχτερινός  επισκέπτης":

               .. Να σε καρφώσουν στο σταυρό ή να σταυρωθείς 

                 πάνω σ’ αυτό το τίποτα που υπήρξες 

                είναι ο ίδιος δρόμος, έρημος κι ακατανόητος, 

              ανάμεσα στα λιγοστά δέντρα και τη νύχτα που κατεβαίνει.

Λόγω των ημερών βέβαια αλλά και εξ αιτίας του συγκλονιστικού βιβλίου του Ιβάν Ζαμπλονκά Λετισιά ή το τέλος των ανδρών, σε μετάφραση Χαράς Σκιαδέλλη από τις εκδόσεις Πόλις, ένα συνταρακτικό πορτρέτο μιας κακοποιημένης κοπέλας, ένα ιδιαίτερο κείμενο που σίγουρα δεν θυμίζει παραδοσιακό μυθιστόρημα. Θυμίζει δοκίμιο, δημοσιογραφική έρευνα, κοινωνιολογική μελέτη, ιστορία, δικαστική-αστυνομική έρευνα, ασκεί κριτική στους θεσμούς, το σωφρονιστικό σύστημα, την εκτελεστική εξουσία και τα ΜΜΕ. Από μυθιστορήματα θυμίζει το "Εν ψυχρώ" του Τρούμαν Καπότε, ένα σπουδαίο πραγματικά βιβλίο.

Laetitia στα Λατινικά σημαίνει χαρά αλλά χαρά δεν βλέπει η ηρωίδα. Αντίθετα βιώνει απαράδεκτη βία από τα γεννοφάσκια της, παραμέληση, παιδί με βίαιο πατέρα που καταλήγει σε ανάδοχη οικογένεια,  βιαστή ανάδοχο. Το τέλος της συμπεριλαμβάνει βιασμό, τεμαχισμό και δολοφονία. Κι όλα αυτά τα αναπτύσσει ο Ζαμπλονκά χωρίς να εκβιάζει το συναίσθημα αλλά παραπέμποντας σε εγκαταλελειμμένα παιδιά παλαιότερων εποχών. Ένα λογοτεχνικό ντοκιμαντέρ. Ένα υπέροχο βιβλίο για τους λάτρεις της καλής λογοτεχνίας.

 Με αυτές τις σκέψεις που έκανα νωρίς, μια και όλα τα μαθαίνουμε στις πρώτες κιόλας σελίδες αναζητούσα μέρος να διαβάσω το άλλο μισό βιβλίο. Περπατούσα στην Ακαδημίας και έκανα μια στάση στο φιλόξενο Επί Λέξει (Ακαδημίας 32 & Λυκαβηττού) να δω τους καινούργιους τίτλους, αναζητώντας το ιδανικό μέρος για σήμερα. 

Ένα από τα πιο συμπαθητικά βιβλιοπωλεία της Αθήνας με ανθρώπους που γνωρίζουν καλά το βιβλίο και φιλοξενούν πολύ συχνά βιβλιοπαρουσιάσεις που αξίζει κανείς να παρακολουθήσει. Έχουμε περάσει ωραίες λογοτεχνικές βραδιές εδώ. 

                                    

Ευχήθηκα Καλή Ανάσταση και βιαστικός πήρα τους δρόμους, γιατί ο χρόνος είναι παράξενο πράγμα, αφού συστέλλεται και διαστέλλεται κατά το δοκούν. Τα σχέδιά μου σήμερα περιλάμβαναν Κουκάκι. Πήρα το 430 και κατέβηκα μια στάση μετά του Μακρυγιάννη, νότια από το μουσείο της Ακρόπολης.

 Να 'μαστε, λοιπόν, στο Little tree book and coffee.Το καναρίνι στο κλουβί απέξω. Περαστικοί,

 τουρίστες, ξεναγοί αλλά και τακτικοί πελάτες επιλέγουν αυτό το υπέροχο ενεργειακό μέρος

 Στάθηκα τυχερός που βρήκα τραπέζι τέτοια ώρα και μάλιστα στην καλύτερη θέση.

 Μια παλιά γραφομηχανή και δίπλα βιβλία, φρεσκότατα μάλιστα, αν κρίνω βλέποντας τον Όστερ, το Κουτσό, κλπ. Είναι μικρούλι καφε-βιβλιοπωλείο αλλά έχει τους φανατικούς πελάτες του, δυο λεπτά κάτω από την Ακρόπολη. Ωραία γλυκά, τάρτες, σάντουιτς και τα γνωστά.

Το 430 σταματάει απέξω, το μετρό είναι 150 μέτρα μακριά, τι άλλο θέλετε; Πάρτε το βιβλίο σας ή αγοράστε ένα από εδώ. Τα λέμε αύριο με κάτι ταιριαστό σε Μεγάλη Παρασκευή.

Μεγάλη Τετάρτη στο Poems & Crimes

Μεγάλη Τετάρτη σήμερα και με ένα στίχο από το "Ημερολόγιο ενός αθέατου Απριλίου" του Ελύτη, σα στάχυ στο στόμα, πήραμε τους δρόμους, αναζητώντας ένα όμορφο μέρος φιλικό στον αναγνώστη, που σαν τους φλανέρ διαγράφουμε διαδρομές στο μετανεωτερικό  χωροχρόνο, είμαστε να μας μελετήσει ο Μπένζαμιν δηλαδή.

                           "ολοένα οι άνθρωποι ονειρεύονται σαν να 'ταν αιώνιοι"  

Η Εβδομάδα των Παθών συνδεδεμένη με το ανθρώπινο πάθος μου έδωσε την ιδέα να διαβάσω ένα βιβλίο  που παρουσιάζει τα μαρτύρια ενός ανθρώπου,τη βία που αυτός υφίσταται,  τη συντριβή του πριν καλά καλά αρχίσει να ζει και τη λύτρωση, την κάθαρση,  αν μπορεί αυτή να υπάρξει. Έσπευσα να προμηθευτώ τη "Λετισιά"του Ιβάν Ζαμπλοκά, εκδόσεις Πόλις, για το οποίο είχα ακούσει τα καλύτερα λόγια από φίλους αναγνώστες. Μια που πήρα τη Λετισιά, ΄προμηθεύτηκα και το άλλο βιβλίο του ίδιου συγγραφέα με τίτλο: "Η Ιστορία είναι μια σύγχρονη Λογοτεχνία. Μανιφέστο για τις κοινωνικές επιστήμες", από τον ίδιο εκδοτικό οίκο κι αυτό. Ο βιβλιόφιλος είναι αδύναμος άνθρωπος εξάλλου. Το ραντεβού με γνωστό βιβλιόφιλο με έφερε στο Μοναστηράκι, οπότε μια ματιά στις προθήκες του εκδοτικού οίκου Πόλις ήταν αναπόφευκτη.

 Η γνωστή μαύρη γάτα έριχνε κλεφτές ματιές στο Ημερολόγιο του αναγνώστη ποιητή

ενώ ο αδιάκριτος φακός μου συμπλήρωνε βιβλιογραφικά σημειώματα.

Ξεχωριστά βιβλία όλα. Μπροστά μου, εδώ, το Ημερολόγιο ενός επαρχιακού εφημερίου του Μπερνανός και η Κορίννα ή η Ιταλία της Μαντάμ ντε Στάελ δυο από τα καλύτερα βιβλία της εκδοτικής παραγωγής των τελευταίων μηνών. Όποιος δεν τα έχει διαβάσει, να πράξει τα δέοντα...
Έφυγα γρήγορα, γιατί η ώρα του ραντεβού μου με τον Παναγιώτη πλησίαζε.

 Πού; Στο γνωστό Poems & Crimes του Σάμη Γαβριηλίδη κοντά στο μετρό στο Μοναστηράκι. Γιατί το διάλεξα; Για λόγους πολλούς. Είναι από τα ελάχιστα μέρη στην Αθήνα με ικανοποιητική προσβασιμότητα σε άτομα με κινητικά προβλήματα. Φανταστείτε να διαβάζεις καμιά ωρίτσα, να έχεις πιει καφέ και νερό και να χρειάζεσαι τουαλέτα. Η τουαλέτα, -μη γελάσετε-, στου Γαβριηλίδη είναι προσπελάσιμη χωρίς σκαλοπάτια. Άνετα καθίσματα, μουσική του γούστου μου, εκθέσεις, εκδηλώσεις, συζητήσεις με βιβλιόφιλους, βιβλία σε κάθε τραπέζι για ξεφύλλισμα...

 Χώρος για καφέ, ποτό, φαΐ, και βιβλία γύρω μας. Σήμερα μάλιστα βγήκε το τελευταίο βιβλίο του Μάρκαρη και οι αγοραστές δεν είχαν ησυχία. Εδώ φωλιάσαμε για σήμερα με άλλους αναγνώστες.

Τώρα που καλυτερεύει ο καιρός έχει ωραία τραπεζάκια στην πίσω αυλή δίπλα στον Πόε, τον Καβάφη, τον Καρούζο και τον Ουίλιαμ Μπλέικ.

Και τώρα αν περιμένετε να σας μιλήσω για το βιβλίο που διαβάζω, σας λέω πως προς το παρόν θα αρκεστείτε στην παρακάτω φωτογραφία ή θα αναζητήστε κριτικές στη βιβλιονέτ. Αύριο που θα το τελειώσω, θα επανέλθω με περαιτέρω σχόλια.

Καλό σας ξημέρωμα. Αύριο αλλού.