Δευτέρα, 25 Μαΐου 2015

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ 2015

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΔΕΥΤΕΡΑ 25 ΜΑΪΟΥ 2015
- ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

                     Διδαγμένο κείμενο Πλάτωνος Πρωταγόρας (322a-d)
  Ἐπειδὴ δὲ ὁ ἄνθρωπος θείας μετέσχε μοίρας, πρῶτον μὲν διὰ τὴν τοῦ θεοῦ συγγένειαν ζῴων μόνον θεοὺς ἐνόμισεν, καὶ ἐπεχείρει βωμούς τε ἱδρύεσθαι καὶ ἀγάλματα θεῶν· ἔπειτα φωνὴν καὶ ὀνόματα ταχὺ διηρθρώσατο τῇ τέχνῃ, καὶ οἰκήσεις καὶ ἐσθῆτας καὶ ὑποδέσεις καὶ στρωμνὰς καὶ τὰς ἐκ γῆς τροφὰς ηὕρετο. Οὕτω δὴ παρεσκευασμένοι κατ’ ἀρχὰς ἄνθρωποι ᾤκουν σποράδην, πόλεις δὲ οὐκ ἦσαν· ἀπώλλυντο οὖν ὑπὸ τῶν θηρίων διὰ τὸ πανταχῇ αὐτῶν ἀσθενέστεροι εἶναι, καὶ ἡ δημιουργικὴ τέχνη αὐτοῖς πρὸς μὲν τροφὴν ἱκανὴ βοηθὸς ἦν, πρὸς δὲ τὸν τῶν θηρίων πόλεμον ἐνδεής —πολιτικὴν γὰρ τέχνην οὔπω εἶχον, ἧς μέρος πολεμική— ἐζήτουν δὴ ἁθροίζεσθαι καὶ σῴζεσθαι κτίζοντες πόλεις· ὅτ’ οὖν ἁθροισθεῖεν, ἠδίκουν ἀλλήλους ἅτε οὐκ ἔχοντες τὴν πολιτικὴν τέχνην, ὥστε πάλιν σκεδαννύμενοι διεφθείροντο. Ζεὺς οὖν δείσας περὶ τῷ γένει ἡμῶν μὴ ἀπόλοιτο πᾶν, Ἑρμῆν πέμπει ἄγοντα εἰς ἀνθρώπους αἰδῶ τε καὶ δίκην, ἵν’ εἶεν πόλεων κόσμοι τε καὶ δεσμοὶ φιλίας συναγωγοί. Ἐρωτᾷ οὖν Ἑρμῆς Δία τίνα οὖν τρόπον δοίη δίκην καὶ αἰδῶ ἀνθρώποις· «Πότερον ὡς αἱ τέχναι νενέμηνται, οὕτω καὶ ταύτας νείμω; Νενέμηνται δὲ ὧδε· εἷς ἔχων ἰατρικὴν πολλοῖς ἱκανὸς ἰδιώταις, καὶ οἱ ἄλλοι δημιουργοί· καὶ δίκην δὴ καὶ αἰδῶ οὕτω θῶ ἐν τοῖς ἀνθρώποις, ἢ ἐπὶ πάντας νείμω»; «Ἐπὶ πάντας», ἔφη ὁ Ζεύς, «καὶ πάντες μετεχόντων· οὐ γὰρ ἂν γένοιντο πόλεις, εἰ ὀλίγοι αὐτῶν μετέχοιεν ὥσπερ ἄλλων τεχνῶν· καὶ νόμον γε θὲς παρ’ ἐμοῦ τὸν μὴ δυνάμενον αἰδοῦς καὶ δίκης μετέχειν κτείνειν ὡς νόσον πόλεως».
 Α1. Από το παραπάνω κείμενο να γράψετε στο τετράδιό σας τη μετάφραση του αποσπάσματος: «Οὕτω δὴ παρεσκευασμένοι. . . φιλίας συναγωγοί».
                                                                                                 Μονάδες 10
Β1.«Ὁ ἄνθρωπος θείας μετέσχε μοίρας»: Να ερμηνεύσετε τη φράση.                   
                                                                                                 Μονάδες 10
 Β2. «Οὕτω δὴ παρεσκευασμένοι . . . μετεχόντων»: Από ποιες φάσεις διέρχεται η προσπάθεια των ανθρώπων να δημιουργήσουν πολιτικά οργανωμένες κοινωνίες, σύμφωνα με το απόσπασμα;
                                                                                                   Μονάδες 10
Β3. Με βάση το απόσπασμα «οὐ γὰρ ἂν γένοιντο . . . ὡς νόσον πόλεως» του πρωτότυπου κειμένου και το μεταφρασμένο απόσπασμα που ακολουθεί, να δικαιολογήσετε την επιβολή της θανατικής ποινής σε όσους δεν μετέχουν στην πολιτική αρετή , παρόλο που ο Δίας την είχε δωρίσει σε όλους.
                                             Πλάτωνος Πρωταγόρας (326e)
 Ότι το πράγμα αυτό1 το θεωρούν διδακτό και στο ιδιωτικό και στο δημόσιο επίπεδο, το αποδείξαμε ήδη. Ενώ όμως είναι το πράγμα αυτό διδακτό, αφού είναι κάτι που μπορεί να φροντίσει και να καλλιεργήσει κανείς, αυτοί διδάσκουν στους γιους τους τα άλλα, των οποίων η άγνοια δεν πρόκειται να επιφέρει ως ποινή τον θάνατο, αυτό όμως, την αρετή, που εάν τα αγόρια δεν τη μάθουν και δεν τη φροντίσουν, μπορεί να υποστούν ως ποινή και τον θάνατο και την εξορία και τη δήμευση της περιουσίας εκτός από τη θανάτωση και, με μια λέξη, τη συνολική καταστροφή του οἴκου τους, αυτή δεν τη διδάσκουν και δεν τη φροντίζουν με κάθε δυνατή επιμέλεια!
1 την αρετή
                                                                                                 Μονάδες 10
 Β4. Να γράψετε στο τετράδιό σας, δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε καθεμιά από τις παρακάτω θέσεις, τη λέξη Σωστό, αν είναι σωστή, ή τη λέξη Λάθος, αν είναι λανθασμένη:
α. Η δίκη και καταδίκη του Σωκράτη ήταν πολιτική δίωξη.  
 β. Ο Πλάτων με τα ταξίδια του στη Σικελία κατάφερε να εφαρμόσει το πολιτικό του όραμα.
γ. Ο Πλάτων ανέλαβε πολιτικά αξιώματα στην Αθήνα.
δ. Οι λογοτεχνικές ικανότητες του Πλάτωνα αποτυπώνονται στον «Πρωταγόρα».
ε. Στον διάλογο «Πρωταγόρας» ο Σωκράτης και ο Πρωταγόρας συμφώνησαν ότι η αρετή είναι διδακτή.
                                                                                              Μονάδες 10
Β5. Να βρείτε στο παραπάνω διδαγμένο κείμενο μία ετυμολογικά συγγενή λέξη, απλή ή σύνθετη, για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις της αρχαίας ελληνικής: λοχαγός, ἀγαλλίασις, θρέψις, βαθμίς, ἄφιξις, ὀχυρός, διάδημα, νεογνός, ὀλέθριος, δεισιδαίμων.
                                                                                                 Μονάδες 10
         

                                           Γ. Αδίδακτο κείμενο 
                        Θουκυδίδου Ἱστορίαι Α. 15. 1-2 (εκδ. Teubner)
   Τά μὲν οὖν ναυτικὰ τῶν Ἑλλήνων τοιαῦτα ἦν, τά τε παλαιὰ καὶ τὰ ὕστερον γενόμενα. ἰσχὺν δὲ περιεποιήσαντο ὅμως οὐκ ἐλαχίστην οἱ προσσχόντες αὐτοῖς χρημάτων τε προσόδῳ καὶ ἄλλων ἀρχῇ· ἐπιπλέοντες γὰρ τὰς νήσους κατεστρέφοντο, καὶ μάλιστα ὅσοι μὴ διαρκῆ εἶχον χώραν. κατὰ γῆν δὲ πόλεμος, ὅθεν τισὶ καὶ δύναμις παρεγένετο, οὐδεὶς ξυνέστη· πάντες δὲ ἦσαν, ὅσοι καὶ ἐγένοντο, πρὸς ὁμόρους τοὺς σφετέρους ἑκάστοις, καὶ ἐκδήμους στρατείας πολὺ ἀπὸ τῆς ἑαυτῶν ἐπ’ ἄλλων καταστροφῇ οὐκ ἐξῇσαν οἱ Ἕλληνες. οὐ γὰρ ξυνειστήκεσαν πρὸς τὰς μεγίστας πόλεις ὑπήκοοι, οὐδ’ αὖ αὐτοὶ ἀπὸ τῆς ἴσης κοινὰς στρατείας ἐποιοῦντο […].
ἐξῇσαν στρατείας= έκαναν εκστρατείες
 Γ1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τη μετάφραση του κειμένου.
                                                                                   Μονάδες 20
Γ2. Να γράψετε τους ζητούμενους τύπους για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου:   
ἦν :                                   το τρίτο ενικό πρόσωπο οριστικής μέλλοντα
ἐλαχίστην :           τη δοτική πληθυντικού του συγκριτικού βαθμού στο ίδιο γένος προσσχόντες :            το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο υποτακτικής του ίδιου χρόνου                                                 στην ίδια φωνή
ἐπιπλέοντες :                 το δεύτερο πληθυντικό πρόσωπο προστακτικής του ίδιου χρόνου                                              στην ίδια φωνή
κατεστρέφοντο :       το τρίτο ενικό πρόσωπο προστακτικής παρακειμένου στην ίδια                                                     φωνή
μάλιστα :                        τον θετικό βαθμό
διαρκῆ :                        την κλητική ενικού του αρσενικού γένους
ἐκδήμους :                       τη δοτική πληθυντικού του θηλυκού γένους
οὐδείς :                                  τη γενική ενικού του θηλυκού γένους
ἐξῇσαν :                                 το απαρέμφατο του αορίστου β΄.
                                                                                    Μονάδες 10

Γ3.α. Να γίνει πλήρης συντακτική αναγνώριση των παρακάτω τύπων: τὰ ναυτικά, αὐτοῖς, ἄλλων (το πρώτο στο κείμενο), ἐπὶ καταστροφῇ, ὑπήκοοι. μονάδες 5

Γ3.β. «ἰσχὺν δὲ περιεποιήσαντο ὅμως οὐκ ἐλαχίστην οἱ προσσχόντες αὐτοῖς»: Να μεταφέρετε την παραπάνω πρόταση στον πλάγιο λόγο με όλους τους δυνατούς τρόπους, με εξάρτηση από τη φράση: «Ἅπαντες γιγνώσκουσι». μονάδες 5

                                                                                     Μονάδες 10

Παρασκευή, 22 Μαΐου 2015

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ 2015

  ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ΄ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 22 ΜΑΪOY 2015 -   
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

                                ΚΕΙΜΕΝΟ
                                      Διονύσιος Σολωμός 
                                                 Ο ΚΡΗΤΙΚΟΣ 
3 [20.]
Ἀκόμη ἐβάστουνε ἡ βροντή.....................................
Κι ἡ θάλασσα, πού σκίρτησε 1 σάν τό χοχλό2 πού βράζει,
Ἡσύχασε καί ἔγινε ὅλο ἡσυχία καί πάστρα, 3
Σάν περιβόλι εὐώδησε κι ἐδέχτηκε ὅλα τ’ ἄστρα·
 5 Κάτι κρυφό μυστήριο ἐστένεψε τή φύση4
Κάθε ὀμορφιά νά στολιστεῖ καί τό θυμό ν’ ἀφήσει.
Δέν εἶν’ πνοή στόν οὐρανό, στή θάλασσα, φυσώντας
Οὔτε ὅσο κάνει στόν ἀνθό ἡ μέλισσα περνώντας,
Ὅμως κοντά στήν κορασιά, πού μ’ ἔσφιξε κι ἐχάρη,
10 Ἐσειότουν τ’ ὁλοστρόγγυλο καί λαγαρό5 φεγγάρι·
Καί ξετυλίζει ὀγλήγορα κάτι πού ἐκεῖθε βγαίνει,
Κι ὀμπρός μου ἰδού πού βρέθηκε μία φεγγαροντυμένη.
Ἔτρεμε τό δροσάτο φῶς στή θεϊκιά θωριά της,
Στά μάτια της τά ὁλόμαυρα καί στά χρυσά μαλλιά της.
4 [21.]
Ἐκοίταξε τ’ ἀστέρια, κι ἐκεῖνα ἀναγαλλιάσαν,
Καί τήν ἀχτινοβόλησαν καί δέν τήν ἐσκεπάσαν·
Κι ἀπό τό πέλαο, πού πατεῖ χωρίς νά τό σουφρώνει, 6
Κυπαρισσένιο ἀνάερα τ’ ἀνάστημα σηκώνει,
5 Κι ἀνεῖ τς ἀγκάλες μ’ ἔρωτα καί μέ ταπεινοσύνη,
Κι ἔδειξε πάσαν ὀμορφιά καί πάσαν καλοσύνη.
Τότε ἀπό φῶς μεσημερνό ἡ νύχτα πλημμυρίζει,
Κι ἡ χτίσις ἔγινε ναός πού ὁλοῦθε λαμπυρίζει.
Τέλος σ’ ἐμέ πού βρίσκομουν ὀμπρός της μές στά ρεῖθρα7 ,
10 Καταπώς στέκει στό Βοριά ἡ πετροκαλαμίθρα8 ,
 Ὄχι στήν κόρη, ἀλλά σ’ ἐμέ τήν κεφαλή της κλίνει·
Τήν κοίταζα ὁ βαριόμοιρος, μ’ ἐκοίταζε κι ἐκείνη.
Ἔλεγα9 πώς τήν εἶχα ἰδεῖ πολύν καιρόν ὀπίσω,
Κάν10 σέ ναό ζωγραφιστή μέ θαυμασμό περίσσο,
15 Κάνε τήν εἶχε ἐρωτικά ποιήσει ὁ λογισμός μου,
Κάν τ’ ὄνειρο, ὅταν μ’ ἔθρεφε τό γάλα τῆς μητρός μου·
 Ἤτανε μνήμη παλαιή, γλυκιά κι ἀστοχισμένη,
Πού ὀμπρός μου τώρα μ’ ὅλη της τή δύναμη προβαίνει·
 Σάν τό νερό πού τό θωρεῖ τό μάτι ν’ αναβρύζει
20 Ξάφνου ὀχ11 τά βάθη τοῦ βουνοῦ, κι ὁ ἥλιος τό στολίζει.
Βρύση ἔγινε τό μάτι μου κι ὀμπρός του δέν ἐθώρα,
Κι ἔχασα αὐτό τό θεϊκό πρόσωπο γιά πολλή ὥρα,
Γιατί ἄκουγα12 τά μάτια της μέσα στά σωθικά μου,
Πού ἐτρέμαν καί δέ μ’ ἄφηναν νά βγάλω τή μιλιά μου·
25 Ὅμως αὐτοί13 εἶναι θεοί, καί κατοικοῦν ἀπ’ ὅπου
Βλέπουνε μές στήν ἄβυσσο καί στήν καρδιά τ’ ἀνθρώπου,
Κι ἔνιωθα πώς μοῦ διάβαζε καλύτερα τό νοῦ μου
Πάρεξ ἄν ἤθελε τῆς πῶ μέ θλίψη τοῦ χειλιού μου:
 «Κοίτα με μές στά σωθικά, πού φύτρωσαν οἱ πόνοι …………………………………………………………………………………………………. ………………………………………………………………………………………………….
30 Ὅμως ἐξεχειλίσανε τά βάθη τῆς καρδιᾶς μου·
Τ’ ἀδέλφια μου τά δυνατά οἱ Τοῦρκοι μοῦ τ’ ἀδράξαν,
Τήν ἀδελφή μου ἀτίμησαν κι ἀμέσως τήν ἐσφάξαν,
Τόν γέροντα τόν κύρην μου ἐκάψανε τό βράδι,
Καί τήν αὐγή μοῦ ρίξανε τή μάνα στό πηγάδι.
35 Στήν Κρήτη……………………………………………………………………………
Μακριά 'πό κεῖθ’ ἐγιόμισα τές φοῦχτες μου κι ἐβγῆκα.
Βόηθα, Θεά, τό τρυφερό κλωνάρι μόνο νά 'χω·
Σέ γκρεμό κρέμουμαι βαθύ, κι αὐτό βαστῶ μονάχο».

5 [22.]
Ἐχαμογέλασε γλυκά στόν πόνο τῆς ψυχῆς μου,
Κι ἐδάκρυσαν τά μάτια της, κι ἐμοιάζαν τῆς καλῆς μου .
Ἐχάθη, ἀλιά μου! ἀλλ’ ἄκουσα τοῦ δάκρυου της ραντίδα14
 Στό χέρι, πού 'χα σηκωτό μόλις ἐγώ τήν εἶδα. —
 5 Ἐγώ ἀπό κείνη τή στιγμή δέν ἔχω πλιά τό χέρι,
Π’ ἀγνάντευεν Ἀγαρηνό κι ἐγύρευε μαχαίρι·
Χαρά δέν τοῦ 'ναι ὁ πόλεμος· τ’ ἁπλώνω τοῦ διαβάτη
Ψωμοζητώντας, κι ἔρχεται μέ δακρυσμένο μάτι·
Κι ὅταν χορτάτα δυστυχιά τά μάτια μου ζαλεύουν 15 ,
10 Ἀργά, κι ὀνείρατα σκληρά τήν ξαναζωντανεύουν,
Καί μέσα στ’ ἄγριο πέλαγο τ’ ἀστροπελέκι σκάει,
Κι ἡ θάλασσα να καταπιεῖ τήν κόρη ἀναζητάει,
Ξυπνῶ φρενίτης, 16 κάθομαι, κι ὁ νοῦς μου κινδυνεύει.
Καί βάνω τήν παλάμη μου, κι ἀμέσως γαληνεύει. —
15 Τά κύματα ἔσχιζα μ’ αὐτό, 17 τ’ ἄγρια καί μυρωδάτα,
Μέ δύναμη πού δέν εἶχα μήτε στά πρῶτα νιάτα,
Μήτε ὅταν ἐκροτούσαμε, 18 πετώντας τά θηκάρια,
Μάχη στενή μέ τούς πολλούς ὀλίγα παλληκάρια.
Μήτε ὅταν τόν μπομπο-Ἰσούφ καί τς ἄλλους δύο βαροῦσα
20 Σύρριζα στή Λαβύρινθο π’ ἀλαίμαργα19 πατοῦσα20 .
Στό πλέξιμο21 τό δυνατό ὁ χτύπος τῆς καρδιᾶς μου
(Κι αὐτό μοῦ τ’ αὔξαιν’) ἔκρουζε 22 στήν πλεύρα τῆς κυρᾶς μου.
______________________
1 σκίρτησε: αόριστος σε θέση παρατατικού («σκιρτούσε»: αναταρασσόταν).
2 χοχλό: κοχλασμό, βράσιμο.
3πάστρα: καθαρότητα, διαύγεια.
4 εστένεψε τη φύση: επιβλήθηκε (στην πλάση), την ανάγκασε…
 5 λαγαρό: διαυγές, καθαρό, φωτεινό.
6 χωρίς να το σουφρώνει: χωρίς καν να ρυτιδώνει, χωρίς και κατά το ελάχιστο να υποχωρεί η επιφάνεια του νερού στο βήμα της, χωρίς να βυθίζεται.
7 ρείθρα: (με την αρχαία σημασία, ῥέεθρα) υδάτινα ρεύματα (σημερ. σημασία: χαντάκια, αυλάκια στο πλάι των δρόμων, κοίτες ποταμών).
8πετροκαλαμίθρα: (αντιδάνειο: καλαμίτις < βενετ. pietra calamita)· είδος πρωτόγονης (επιπλέουσας σε δοχείο με νερό) μαγνητικής βελόνας από καλάμι, δείκτης πυξίδας· αλεξικέραυνο. 9Έλεγα: συλλογιζόμουν, είχα την εντύπωση.
10Κάν-Κάνε: λες και, είτε-είτε.
11οχ: (ιδιωμ. < ἐκ)· από. Πολύ συνηθισμένο στον Σολωμό.
12άκουγα: ένιωθα. 13αυτοί – αντί αυτά (δηλ. τα μάτια): έλξη του γένους από το θεοί.
 14 ραντίδα: ρανίδα (< ραίνω), σταγόνα, σταλαγματιά.
15 ζαλεύουν (< κοιν. ζαλώνω· φορτώνω, επιβαρύνω· ή κρητ. ζάλο· βήμα, βηματισμός): ζαλίζονται, αναστρέφονται (;) / βαραίνουν από κούραση.
16 φρενίτης: (< φρένα): φρενιασμένος, έξω φρενών, μανιακός, ταραγμένος· ο νους μου κινδυνεύει: πάω να χάσω το μυαλό μου, διακινδυνεύεται η πνευματική μου ισορροπία.
17 μ’ αυτό, αντί μ’ αυτή (την παλάμη): λες και, είτε-είτε.
18 εκροτούσαμε: συγκροτούσαμε, συνάπταμε.
19αλαίμαργα: το επίρρημα μεταφορικό, προς δήλωση του πολεμικού μένους.
20πατούσα: (εδώ ιδίως) κυρίευα, κρατούσα κυριαρχικά
21πλέξιμο: η πλεύση, το κολύμπημα.
22 έκρουζε: χτυπούσε, έκρουε· πλεύρα: το πλευρό, το πλάι.

                                             ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ
Α1. Το έργο του Δ. Σολωμού έχει δεχτεί επιρροές και από το δημοτικό τραγούδι. Να αναφέρετε τρία διαφορετικά χαρακτηριστικά του δημοτικού τραγουδιού που εντοπίζετε στα αποσπάσματα του ποιήματος «Ο Κρητικός» και για καθένα από αυτά να γράψετε ένα παράδειγμα.
Μονάδες 15
 Β1. Σύμφωνα με τον Β. Αθανασόπουλο: «[…] Το φως μπορεί μες στο ποιητικό τοπίο του Σολωμού να μεταμορφώνει τα πράγματα και να μετουσιώνει τα σώματα που φωτίζει. Το φως είναι η ενέργεια του Θεού, είναι η όραση του Θεού.[…]». Στο κείμενο που σας δίνεται, να εντοπίσετε τέσσερα στοιχεία που υποστηρίζουν την παραπάνω άποψη (μονάδες 8) και να τα σχολιάσετε (μονάδες 12).
                                                                                                     Μονάδες 20
Β2. Να βρείτε και να σχολιάσετε :
α) τα τρία χρονικά επίπεδα στο απόσπασμα 5 [22.] (μονάδες 12) και
β) το περιεχόμενο και τον λειτουργικό ρόλο της παρομοίωσης στους στίχους 9-11 του αποσπάσματος 4 [21.] (μον. 8):
«Τέλος σ’ ἐμέ πού βρίσκομουν ὀμπρός της μές στά ρεῖθρα,
καταπώς στέκει στό Βοριά ἡ πετροκαλαμίθρα,
Ὄχι στήν κόρη, ἀλλά σ’ ἐμέ τήν κεφαλή της κλίνει».
                                                                                      Μονάδες 20
Γ1. α) Να σχολιάσετε το περιεχόμενο των παρακάτω στίχων του αποσπάσματος 4 [21.] σε ένα κείμενο 100-120 λέξεων:
«Ἔλεγα πώς τήν εἶχα ἰδεῖ πολύν καιρόν ὀπίσω,
Κάν σέ ναό ζωγραφιστή μέ θαυμασμό περίσσο,
Κάνε τήν εἶχε ἐρωτικά ποιήσει ὁ λογισμός μου,
Κάν τ’ ὄνειρο, ὅταν μ’ ἔθρεψε τό γάλα τῆς μητρός μου ·
Ἤτανε μνήμη παλαιή, γλυκιά κι ἀστοχισμένη» (15 μονάδες)
 β) Να σχολιάσετε τις αλλαγές που συμβαίνουν στη ζωή και στο ήθος του Κρητικού στους παρακάτω στίχους του αποσπάσματος 5 [22.] σε ένα κείμενο 80-100 λέξεων:
«[…] ἀλλ’ ἄκουσα τοῦ δάκρυου της ραντίδα
Στό χέρι, πού 'χα σηκωτό μόλις ἐγώ τήν εἶδα. —
Ἐγώ ἀπό κείνη τή στιγμή δέν ἔχω πλιά τό χέρι,
Π’ ἀγνάντευεν Ἀγαρηνό κι ἐγύρευε μαχαίρι·
Χαρά δέν τοῦ 'ναι ὁ πόλεμος· τ’ ἁπλώνω τοῦ διαβάτη
Ψωμοζητώντας, κι ἔρχεται μέ δακρυσμένο μάτι·» (10 μονάδες)
                                                                                               Μονάδες 25

Δ1. Στα κείμενα του Δ. Σολωμού και του Κ. Καρυωτάκη που σας δίνονται, να εντοπίσετε (μονάδες 5) και να σχολιάσετε (μονάδες 15) δύο ομοιότητες και τρεις διαφορές ως προς το περιεχόμενο. Μονάδες 20

                          Κ. Γ. Καρυωτάκης
                      ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΝΕΡΑΪΔΑ

Ἀπό τά βράχι’ ἀνάμεσα πετιέται 'να κεφάλι
καί βλέμματα ὁλόγυρα σκορπάει φοβισμένα.
Ἐγώ, κρυμμένος κάπου κεῖ στό ἔρημ’ ἀκρογιάλι, 
τό βλέπω –σάν σέ ὄνειρο– μέ μάτια λιγωμένα.

Ἕνα κορμί παρθενικό, γυμνό ἀργοπροβάλλει
κι ἁπλώνεται ἡδονικά σε κύματ’ ἀφρισμένα·
 ὁ ἥλιος ἐσκυθρώπασε μπροστά στά τόσα κάλλη,
 τά κάλλη τ’ ἀπολλώνεια καί τά φωτολουσμένα.

 Ἀνατριχιάζ’ ἡ θάλασσα στό θεῖο ἄγγισμά τους,
τά κυματάκια ἁπαλά μέ χάρη τ’ ἀγκαλιάζουν
κι ἀχτίδες τά χαϊδεύουνε χρυσές στό πέρασμά τους.

Θεότρελος, ὁ δύστυχος, βουτιέμαι μές στό κύμα,
τά μάτια της τά θεϊκά μέ φόβο μέ κοιτάζουν
καί χάνεται στή θάλασσα… Ἦταν νεράιδα… Κρίμα!


Κ. Γ. Καρυωτάκη, Άπαντα τα Ευρισκόμενα, Εκδ. Ερμής 2006, σ.161

Τετάρτη, 20 Μαΐου 2015

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΣΤΗΝ  ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015
                                                      

                                                     ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ
ΘΕΜΑ Α1
Να δώσετε το περιεχόμενο των παρακάτω όρων:
α) Συμβούλιο Ασφαλείας ΟΗΕ
β) Χάτι Χουμαγιούν
γ) Ανατολικό Ζήτημα
                                                                               Μονάδες 15

 ΘΕΜΑ Α2
 Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας στο τετράδιό σας τη λέξη Σωστό ή Λάθος δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στην κάθε πρόταση:
 α) Η Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (ΕΟΚ) ιδρύθηκε με τη Συνθήκη της Ρώμης (1957).
β) Η διεθνής οικονομική κρίση του 1929 είχε ως συνέπεια τη χρεοκοπία της Ελλάδας (1932). γ) Η προσπάθεια επίλυσης του Κυπριακού μέσω του Σχεδίου Ανάν κατέληξε σε επιτυχία.
δ) Στις αρχές του 1956, ο Χρουστσόφ εξήγγειλε την πολιτική της διαφάνειας, η οποία θα   
    συνέβαλλε στην οικονομική ανασύνταξη της ΕΣΣΔ.
ε) Η επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου 1843 οδήγησε στην παραχώρηση του πρώτου Συντάγματος του Ανεξάρτητου Ελληνικού Κράτους .
                                                                                                   Μονάδες 10
ΘΕΜΑ Β1
Η καταστροφή της Χίου και ο αντίκτυπός της στον υπόλοιπο κόσμο.
                                                                                                      Μονάδες 12
ΘΕΜΑ Β2
 α) Ποιες ρυθμίσεις περιλάμβανε η συνθήκη του Βουκουρεστίου (28 Ιουλίου/10 Αυγούστου 1913); (μονάδες 5)
β) Ποια ζητήματα παρέμειναν σε εκκρεμότητα μετά την υπογραφή της παραπάνω συνθήκης και ποια από αυτά ρύθμισε το Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας (4/17 Δεκεμβρίου 1913); (μονάδες 8)
                                                                                                           Μονάδες 13
                                                         
                                                            ΟΜΑΔΑ ΔΕΥΤΕΡΗ
ΘΕΜΑ Γ1
Αντλώντας στοιχεία από τα κείμενα που σας δίνονται και με βάση τις ιστορικές σας γνώσεις, να αναφερθείτε:
α) στην κατάσταση της Ελλάδας των αρχών της δεκαετίας του 1830 (μονάδες 10) και
β) στις πρώτες προσπάθειες συγκρότησης του ελληνικού κράτους από τον Όθωνα (μονάδες 15).
                                                                                                               Μονάδες 25
                                                                      
                                                                  ΚΕΙΜΕΝΟ Α
Η κατάσταση στην Ελλάδα κατά την περίοδο της Αντιβασιλείας του Όθωνα (1833-1835)      
    Όταν λοιπόν στις 25 Ιανουαρίου/6 Φεβρουαρίου 1833 φθάνει ο Όθων στην Ελλάδα, συνοδευόμενος από τα τρία μέλη της αντιβασιλείας, τον Armansperg, Maurer και τον Heideck, βρίσκει τη χώρα σε πλήρη αναρχία. […] Η οικονομική κατάσταση ήταν από κάθε άποψη αξιοθρήνητη. Αλλά και γενικά η ταμειακή κατάσταση του κράτους ήταν χαώδης. Έπρεπε να πληρωθούν οι καθυστερημένοι από το 1827 μισθοί των υπαλλήλων, που ως το τέλος του 1832 υπολογίζονταν σε 23.437.413 φοίνικες. Έπρεπε ν’ αποζημιωθούν τα ναυτικά νησιά Ύδρα, Σπέτσες και Ψαρά, για να κινηθεί το εμπόριο. Οι αποζημιώσεις αυτές υπολογίζονταν σε 5 εκατ. φράγκα. Επίσης έπρεπε να εξοφληθούν οι αποζημιώσεις των αγωνιστών, που τις είχε αναγνωρίσει η συνέλευση της Τροιζήνας και που ανέβαιναν σε 9.300.0 00 φρ. Επίσης έπρεπε να καταβληθούν στην Τουρκία αποζημίωση 13.333.333 φρ. για την παραχώρηση της επαρχίας Λαμίας στα όρια του ελληνικού κράτους. Επίσης έπρεπε να εξοφληθούν και μερικές άλλες μικροπιστώσεις. Εκτός από όλες αυτές τις απαιτήσεις, το ελληνικό κράτος έπρεπε ευθύς μετά την εγκατάσταση της αντιβασιλείας ν’ αντιμετωπίσει τις τακτικές δαπάνες της κρατικής μηχανής, της πληρωμής των τόκων του δανείου των 60 εκατ., που υπολογίζονταν σε 3.351.950 φρ., και της υπηρεσίας του χρεωλυσίου που υπολογίζονταν σε 670.390 φρ.
Απόστολος Ε. Βακαλόπουλος, Νέα Ελληνική Ιστορία 1204-1985, Θεσσαλονίκη: ΒΑΝΙΑΣ, 2004 κβ, σσ. 210-211.
                                                                     ΚΕΙΜΕΝΟ Β
 Η αντιβασιλεία απασχολήθηκε με την εσωτερική οργάνωση του κράτους, η οποία καταστρώθηκε και νομοθετήθηκε κατά το πρότυπο του διο ικητικού οργανισμού και μηχανισμού που λειτουργούσε τότε στη Βαυαρία και στα άλλα μεσαία ή μικρά γερμανικά κράτη κατ’ επίδραση του γαλλικού συγκεντρωτικού διοικητικού συστήματος του 1790 (το νέο ελληνικό διοικητικό σύστημα, κατά βάση, εξακολουθεί να υφίσταται ως σήμερα). Διατήρησε τα 7 υπουργεία που προϋπήρχαν (εξωτερικών, δικαιοσύνης, εσωτερικών, εκκλησιαστικών και εκπαιδεύσεως, οικονομικών, στρατιωτικών, ναυτικών) και πρόσθεσε ως παράρτημα του υπουργείου εσωτερικών το δημοσιονομικόν γραφείον , που ήταν απαραίτητο για την επίλυση των καυτών εποικιστικών προβλημάτων της χώρας . […] Οργανώνει τη δικαιοσύνη και συντάσσει κώδικες. Επίσης προβαίνει στη συστηματική οργάνωση της χώρας ιδρύοντας το Ανώτατον Λογιστήριον , τα κεντρικά και επαρχιακά ταμεία και το Εθνικόν Νομισματοκοπείον. Στην οργανωτική αυτή εργασία πρωταρχικός είναι ο ρόλος του Maurer. Στις 27 Σεπτεμβρίου/9 Οκτωβρίου 1833 ιδρύεται το Ελεγκτικόν Συνέδριον με πρόεδρο τον Γάλλο οικονομολόγο Arthémond de Regny, ο οποίος εργάστηκε με ακαταπόνητο ζήλο για την οργάνωση των οικονομικών του κράτους. Απόστολος Ε. Βακαλόπουλος, Νέα Ελληνική Ιστορία 1204-1985, Θεσσαλονίκη: ΒΑΝΙΑΣ, 2004 κβ, σσ. 218-219.

                                                                        ΘΕΜΑ Δ1
 Αξιοποιώντας στοιχεία από τα κείμενα που σας δίνονται και με βάση τις ιστορικές σας γνώσεις, να παρουσιάσετε και να ερμηνεύσετε τη διαφωνία Κωνσταντίνου-Βενιζέλου ως προς τη συμμετοχή της Ελλάδας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο:
α) κατά την κήρυξή του (μονάδες 12) και
β) μετά τις προτάσεις της αγγλικής κυβέρνησης , το Φεβρουάριο του 1915 (μονάδες 13).                                   
                                                                                                                                Μονάδες 25
                                                          ΚΕΙΜΕΝΟ Α
   Ο Βενιζέλος είχε έντονους συναισθηματικούς δεσμούς με τη Βρετανία και τη Γαλλία, οι οποίες, μαζί με τη Ρωσία, σχημάτιζαν τις Δυνάμεις της Αντάντ. Όχι μόνο θεωρούσε ότι θα είναι οι νικήτριες Δυνάμεις, αλλά και ότι θα ευνοούσαν περισσότερο την επίτευξη και των υπόλοιπων εδαφικών προσδοκιών της χώρας. Ο Κωνσταντίνος, αντίθετα, επίτιμος στρατάρχης του γερμανικού στρατού και παντρεμένος με την αδελφή του κάιζερ της Γερμανίας Γουλιέλμου Β΄, έτρεφε μεγαλύτερο σεβασμό προς τις στρατιωτικές ικανότητες των Κεντρικών Δυνάμεων, της Γερμανίας και της Αυστροουγγαρίας. […]
   Τον Ιανουάριο του 1915 ο Γκρέι πρότεινε να παραχωρήσει η Ελλάδα στη Βουλγαρία τις νεοαποκτηθείσες περιοχές της Καβάλας, της Δράμας και των Σερρών, με αντάλλαγμα αφενός τη Βόρειο Ήπειρο και αφετέρου την ακόμα πιο ελκυστική –αν και αόριστη– υπόσχεση «σημαντικών εδαφικών παραχωρήσεων στις ακτές της Μικράς Ασίας», η οποία με τον μεγάλο ελληνικό πληθυσμό της, συνιστούσε σημαντικό στόχο των αλυτρωτικών φιλοδοξιών.
Richard Clogg, Συνοπτική Ιστορία της Ελλάδας 1770-2000, Αθήνα: Κάτοπτρο, 20032 , σσ. 109-111.
                                                                ΚΕΙΜΕΝΟ Β
Ο Βενιζέλος κατέβαλε τότε όλες τις προσπάθειες να προσανατολίσει τον βασιλιά Κωνσταντίνο και το Γενικό Επιτελείο (οι αρχηγοί του Βίκτωρ Δούσμανης και Ιωάννης Μεταξάς προβάλλουν αντιρρήσεις) προς την Entente και να φέρει την Ελλάδα στο πλευρό της. Πιστεύει πραγματικά ότι ο πόλεμος θα τελειώσει με την νίκη της Entente και ότι η Ελλάδα πρέπει να επωφεληθεί απ’ αυτή την ευκαιρία, για να πραγματοποιήσει τις εθνικές της διεκδικήσεις, αλλά οι στρατιωτικές νίκες των Γερμανών και Αυστριακών σε όλα τα μέτωπα, η αποτυχία της Entente στα Δαρδανέλλια έχουν κάνει εφεκτικούς 1 πολλούς Έλληνες και προ πάντων τη βασιλική οικογένεια. Αυτοί πιστεύουν κιόλας στη γερμανική νίκη.
Απόστολος Ε. Βακαλόπουλος, Νέα Ελληνική Ιστορία 1204-1985, Θεσσαλονίκη: ΒΑΝΙΑΣ, 2004 κβ, σσ. 352-353.
                                                                 ΚΕΙΜΕΝΟ Γ

Τα πράγματα έγιναν ακόμα πιο περίπλοκα όταν τον Φεβρουάριο του 1915, οι Σύμμαχοι της Αντάντ επιχείρησαν την ατυχή εκστρατεία των Δαρδανελλίων. Ο Βενιζέλος ανυπομονούσε να συμμετάσχει […] Ο βασιλιάς, ενώ στην αρχή είχε συμφωνήσει με την ελληνική συμμετοχή, άλλαξε γνώμη επηρεασμένος από την παραίτηση του αρχηγού του ελληνικού Γενικού Επιτελείου, συνταγματάρχη Ιωάννη Μεταξά, μελλοντικού στρατιωτικού δικτάτορα, ο οποίος φοβόταν ότι η Βουλγαρία θα επωφελείτο από οποιαδήποτε ελληνική ανάμειξη. Richard Clogg, Συνοπτική Ιστορία της Ελλάδας 1770-2000, Αθήνα: Κάτοπτρο, 20032 , σ. 111. 

Δευτέρα, 18 Μαΐου 2015

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ 2015

ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015
 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ
  ΚΕΙΜΕΝΟ
 Εμείς και οι αρχαίοι χώροι θέασης και ακρόασης
     Οι χώροι θέασης και ακρόασης που δημιούργησε η ελληνική αρχαιότητα αποτελούν για πολλούς λόγους μιαν από τις πιο σημαντικές ομάδες μνημείων της πολιτισμικής μας κληρονομιάς.
      Πρώτα απ’ όλα, γιατί οι χώροι αυτοί, ως τόποι μαζικής συγκέντρωσης, για θρησκευτικούς, πολιτικούς ή ψυχαγωγικούς σκοπούς, εκφράζουν στην αρχιτεκτονική με τον προφανέστερο τρόπο τη δημοκρατική αντίληψη για τη ζωή και την έντονη αίσθηση κοινότητας που χαρακτήρισε τον αρχαίο βίο. Τα σχετικά αρχιτεκτονικά σχήματα εκείνης της δημιουργίας (θέατρα, βουλευτήρια κλπ.) εξακολουθούν μέχρι σήμερα να εξυπηρετούν ανάλογες δραστηριότητες.
      Ένας δεύτερος λόγος για την ιδιαίτερη σημασία αυτών των χώρων είναι ότι το θέαμα και ο λόγος που αναπτυσσόταν μέσα σ’ αυτούς, ιδιαίτερα το ψυχαγωγικό θέαμα, με την πραγματική έννοια της ψυχαγωγίας, της αγωγής της ανθρώπινης ψυχής, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα κοινωνικά πολιτισμικά αγαθά. Από τη γέννηση του δράματος στους χώρους λατρείας της αρχαίας Ελλάδας μέχρι και σήμερα ο λόγος και η δράση που εκτυλίσσεται μέσα σε θεατρικούς χώρους παράγουν πολιτισμό.
     Και ένας τρίτος λόγος είναι ότι στο χώρο της Μεσογείου, και ιδιαίτερα στην Ελλάδα, σώζονται σε μεγάλο αριθμό οι χώροι στους οποίους ασκήθηκε από την εποχή της διαμόρφωσής της η θεατρική δημιουργία. Οι χώροι αυτοί, περισσότερο από όσο όλα τα άλλα κατάλοιπα του παρελθόντος, ασκούν στη σύγχρονη κοινωνία αλλά και τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία, μιαν ιδιαίτερη πρόκληση επαφής του παρόντος με το παρελθόν, επειδή προσφέρονται κατ’ εξοχήν για χρησιμοποίησή τους με την ίδια λειτουργία για την οποία σχεδιάστηκαν. Αυτή η επαφή του παρόντος με το παρελθόν, όχι μόνο των ειδικών αλλά και του ευρύτερου κοινού, είναι μια βασική επιδίωξη της σύγχρονης αρχαιολογίας, η οποία βλέπει τη δικαίωσή της στη βίωση από την κοινωνία του ιστορικού περιεχομένου και του μηνύματος ζωής των μνημείων. Αλλά και από την άλλη πλευρά, η βίωση των μνημείων και η ένταξή τους στη ζωή εξελίσσεται από τάση σε απαίτηση της σύγχρονης κοινωνίας.
       Η επιδίωξη της συνάντησης της σύγχρονης δημιουργικότητας και των διαμορφωμένων από το δημιουργικό παρελθόν σχημάτων θεατρικών χώρων, που εξυπηρετεί την παραπάνω απαίτηση, θέτει, βέβαια, προβλήματα, αφού τα αρχαία θέατρα και οι άλλοι χώροι θέασης, όπως τα ωδεία, τα στάδια κλπ., είναι πλέον μνημεία, όλα με μικρότερες ή μεγαλύτερες φθορές και καταπονήσεις. Τα περισσότερα μάλιστα σώζονται αποσπασματικά, μέχρι σημείου αδυναμίας αναβίωσης και εξυπηρέτησης της κατά προορισμόν λειτουργίας τους.  
      Τα προβλήματα αυτά δεν πρέπει, βέβαια, με κανέναν τρόπο να οδηγούν σε αρνητική τοποθέτηση για τη σύγχρονη χρήση των κατάλληλων για τη δραστηριότητα αυτή μνημείων. Η επαφή του κοινού με τα μνημεία, και ιδιαίτερα στην περίπτωση αυτή η βίωση από το ευρύ κοινό σύγχρονων προβληματισμών και καλλιτεχνικών εκφράσεων μέσα από το ιστορικό περιβάλλον, είναι ο καλύτερος και αποτελεσματικότερος τρόπος προσέγγισης και οικείωσης της πολιτισμικής μας κληρονομιάς. Αλλά είναι, παράλληλα, και ο δραστικότερος τρόπος δημιουργίας στην ευρύτερη κοινωνία συνείδησης εκτίμησης και προστασίας των μνημείων μας.
      Η καταγραφή όλων των μνημείων αυτών –των πολύ ή λιγότερο γνωστών, των εντοπισμένων αλλά μη ερευνημένων, αλλά και εκείνων των οποίων γνωρίζουμε ακόμη την ύπαρξη μόνο από αρχαίες μαρτυρίες– με όλα τα δεδομένα τους, δηλαδή την ιστορία τους, τα χαρακτηριστικά τους, την κατάστασή τους και τις δυνατότητες χρήσης ή απλής ανάδειξής τους, θα προσφέρει ένα πολύ σημαντικό εργαλείο στη συστηματικότερη διαχείριση αυτού του πλούτου.
      Η όσμωση1 αρχαιολόγων, ανθρώπων του θεάτρου, παραγόντων της τοπικής αυτοδιοίκησης και άλλων διανοητών είναι βέβαιο ότι θα δημιουργήσει ένα πολύ καλό κλίμα για μια κοινή προσπάθεια ισορροπημένης και συνετής προσέγγισης του είδους αυτού των μνημείων.
      Η καλλιέργεια, εξάλλου, με διάφορες εκδηλώσεις στο ευρύτερο κοινό της τάσης αυτής απέναντι στα μνημεία θα αποτελέσει ουσιαστική θετική συμβολή, αφενός, στην ολοκληρωμένη προστασία τους (ενεργητική προστασία και από το ευρύ κοινό) και, αφετέρου, στη δημιουργική βίωση των αρχαίων χώρων θέασης.
 Β. Λαμπρινουδάκης, «Εμείς και οι αρχαίοι χώροι θέασης και ακρόασης», στον συλλογικό τόμο «Διάζωμα» κίνηση πολιτών για την ανάδειξη των αρχαίων θεάτρων, Εκδόσεις Διάζωμα 2009 (Διασκευή).
1 όσμωση ή ώσμωση: (μτφ.) η αλληλεπίδραση.


A1. Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου που σας δόθηκε (100-120 λέξεις).
                                                                                                      Μονάδες 25
 Β1. Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε , σύμφωνα με το κείμενο, τις παρακάτω διαπιστώσεις, γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση, τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή τη λέξη Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη:
 α. Ο συγγραφέας συσχετίζει τους αρχαίους θεατρικούς χώρους με τη δημοκρατία.
β. Ο συγγραφέας θεωρεί το αρχαίο θέατρο διασκέδαση και όχι πραγματική ψυχαγωγία.
γ. Κατά τον συγγραφέα, δεν θα πρέπει σήμερα να γίνονται θεατρικές παραστάσεις στα αρχαία θέατρα.
δ. Ο συγγραφέας δεν θα συμφωνούσε με τη διοργάνωση σύγχρονων μαθητικών αγώνων ρητορικής σε ένα αρχαίο βουλευτήριο.
ε. Κατά τον συγγραφέα, η χρήση των αρχαίων θεάτρων σε σύγχρονες εκδηλώσεις μπορεί να συμβάλει στην προστασία και ανάδειξή τους .
                                                                                                             Μονάδες 10
Β2. α) Να βρείτε τους τρόπους ανάπτυξης της έβδομης παραγράφου του κειμένου (Η καταγραφή … αυτού του πλούτου) και να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.
                                                                                                              Μονάδες 4
β) Να αντικαταστήσετε τις διαρθρωτικές λέξεις-εκφράσεις με άλλες (λέξεις-εκφράσεις) που να διατηρούν τη συνοχή του κειμένου: Πρώτα απ’ όλα (στη δεύτερη παράγραφο) παράλληλα (στην έκτη παράγραφο) εξάλλου (στην ένατη παράγραφο).
                                                                                                              Μονάδες 6
Β3. α) Να γράψετε ένα συνώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου: εκτυλίσσεται, κατάλοιπα, επιδίωξη, προσέγγισης, ολοκληρωμένη. Μονάδες 5 β) Να γράψετε ένα αντώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου: αναπτυσσόταν, δράση, ερευνημένων, γνωρίζουμε, ανάδειξης.
                                                                                                            Μονάδες 5
 Β4. α) Να αιτιολογήσετε τη χρήση της διπλής παύλας στην παρακάτω περίπτωση: –των πολύ … αρχαίες μαρτυρίες– (στην έβδομη παράγραφο).
                                                                                                            Μονάδες 2
β) Ποιο ρηματικό πρόσωπο κυριαρχεί στο κείμενο; Να δικαιολογήσετε την επιλογή του συγγραφέα.                                                                                                               Μονάδες 3
Γ1. Σε ομιλία που θα εκφωνήσετε σε ημερίδα του Δήμου σας με θέμα «Προστασία και αξιοποίηση της πολιτισμικής μας κληρονομιάς», να εκθέσετε τις απόψεις σας (500-600 λέξεις) σχετικά με: α) τους λόγους για τους οποίους πρέπει το ευρύ κοινό να πλησιάσει και να γνωρίσει τους χώρους και τα μνημεία της πολιτισμικής μας κληρονομιάς και β) τις δραστηριότητες με τις οποίες οι πολίτες και ειδικότερα οι νέοι θα εξοικειωθούν με αυτά.
                                                                                                                Μονάδες 40

Τρίτη, 5 Μαΐου 2015

Ηρώ Νικοπούλου Γιάννης Πατίλης Ἱ­στο­ρί­ες Μπον­ζά­ι ’14. 83 Μι­κρὰ Δι­η­γή­μα­τα

 Από το βιβλίο της Ηρώς Νικοπούλου και του Γιάννη Πατίλη με τί­τλο Ἱ­στο­ρί­ες Μπον­ζά­ι ’14. 83 Μι­κρὰ Δι­η­γή­μα­τα στις εκδόσεις Γαβριηλίδη. Πρόκειται για μια ανθολογία με εξαιρετικά διηγήματα, από την οποία επιλέγω το διήγημα μπονσάι του Αισώπου και παραθέτω και τη μετάφραση:
Αισώπου Χρε­ω­φει­λέ­της
 ΑΘΗΝΗΣΙΝ ἀ­νὴρ χρε­ω­φει­λέ­της ἀ­παι­το­ύ­με­νος ὑ­πὸ τοῦ δα­νει­στοῦ τὸ χρέ­ος τὸ μὲν πρῶ­τον πα­ρε­κά­λει ἀ­να­βο­λὴν αὐ­τῷ πα­ρα­σχέ­σθαι ἀ­πο­ρεῖν φά­σκων. Ὡς δ΄ οὐκ ἔ­πει­θε͵ προ­σα­γα­γὼν ἣν μό­νην εἶ­χεν ὗν* πα­ρό­ντος αὐ­τοῦ ἐ­πώ­λει. Ὠ­νη­τοῦ** δὲ προ­σελ­θό­ντος καὶ δι­ε­ρω­τῶν­τος͵ εἰ το­κὰς ἡ ὗς εἴ­η͵ ἐ­κεῖ­νος ἔ­φη μὴ μό­νον αὐ­τὴν τί­κτειν ἀλ­λὰ καὶ πα­ρα­δό­ξως· τοῖς μὲν γὰρ μυ­στη­ρί­οις θή­λε­α ἀ­πο­κύ­ειν͵ τοῖς δὲ Πα­να­θη­να­ί­οις ἄρ­σε­να. Τοῦ δὲ ἐκ­πλα­γέ­ντος πρὸς τὸν λό­γον ὁ δα­νει­στὴς εἶ­πεν· ἀλ­λὰ μὴ θα­ύ­μα­ζε· αὕ­τη γάρ σοι καὶ Δι­ο­νυ­σί­οις ἐ­ρί­φους τέ­ξε­ται.
Ὁ λό­γος δη­λοῖ͵ ὅ­τι πολ­λοὶ διὰ τὸ ἴ­διον κέρ­δος οὐκ ὀ­κνοῦ­σιν οὐ­δὲ τοῖς ἀ­δυ­νά­τοις ψευ­δο­μαρ­τυ­ρεῖν.



 ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ:
Στην Αθήνα ένας άνδρας που χρωστούσε, όταν ο δανειστής τού απαίτησε το χρέος, εκείνος τον παρακάλεσε να του δώσει αναβολή, ισχυριζόμενος ότι είναι άπορος. Επειδή όμως δεν τον έπειθε, έφερε μία γουρούνα, την μόνη που είχε, για να την πουλήσει παρουσία του δανειστή. Σε έναν αγοραστή που ήρθε και ρώτησε εάν η γουρούνα μπορεί να γεννήσει, εκείνος απάντησε ότι όχι μόνο αυτή γεννά, αλλά και με απίστευτο τρόπο. Στα μεν (Ελευσίνια) Μυστήρια γεννά θηλυκά, στα δε Παναθήναια γεννά αρσενικά. Στον έκπληκτο από την απάντηση αγοραστή, ο δανειστής είπε: «Μην απορείς. Διότι και στα Διονύσια αυτή θα σου γεννήσει κατσίκια!».

Η παροιμία δηλώνει ότι πολλοί για το δικό τους κέρδος  δεν διστάζουν να λένε ψεύδη ακόμη και για τα αδύνατα.

Παρασκευή, 1 Μαΐου 2015

Πλάτων,Φαίδρος, Μτφρ.: Ν.Μ. Σκουτερόπουλος, Πόλις

  Δεν είναι μπορετό σήμερα Πρωτομαγιά να ξεχάσω το νόημα της μέρας, αφού ούτε η καταγωγή ούτε οι κοινωνικές συνθήκες μού το επιτρέπουν. Γιορτάζουμε την Πρωτομαγιά, τη νίκη  του καλοκαιριού κατά του χειμώνα και την κατίσχυση  της ζωής επί του θανάτου, γιορτή των λουλουδιών αλλά και την εργατική πρωτομαγιά ως μέρα τιμής των αγώνων του εργατικού κινήματος. Απόλαυση και εξερεύνηση της φύσης αλλά και εξερεύνηση της ανθρώπινης ύπαρξης.

Με τους παρακάτω επαναστατικούς στίχους της Ζέφης Δαράκη από την τελευταία της ποιητική συλλογή «Η σπηλιά με τα βεγγαλικά», εκδόσεις Νεφέλη,  στο μυαλό μου:
[…
Να σηκωθούνε κήποι δροσεροί / και δέντρα αιωνόβια / να πλημμυρίσουν την πόλη]   (σελ. 36)
και από το ποίημα στη σελ. 29:
[… Γράφω ένα βιβλίο, «Ο Ιλισός θα επιστρέψει / τα νερά του», της λέει – Ο Ιλισός, τι; / Στα νερά του… θα επιστρέψει! Οι κήποι / αν ανάσαιναν τον αέρα που τους ανήκει… Αν / το νερό διαμάντιζε απ’ τον ήλιο, αν τα τριαντάφυλλα…]
Πήρα να ξαναδιαβάσω το Φαίδρο του Πλάτωνα που εξέδωσαν πρόσφατα οι εκδόσεις Πόλις με εισαγωγή, μετάφραση και σημειώσεις του ακαταπόνητου Ν. Μ. Σκουτερόπουλου.

 Οι φιλόλογοι εκτιμούμε τη δουλειά του, τον ξέρουμε από τις μελέτες και τις μεταφράσεις του στο Θουκυδίδη, τον Πλάτωνα, τους σοφιστές και τους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους. Ρίξτε μια ματιά στη Βιβλιονέτ πατώντας εδώ:
 Με το βιβλίο ανά χείρας και τη φωτογραφική μου μηχανή επ’ ώμου αποφάσισα να επισκεφτώ το σημείο απ' όπου λένε πως άρπαξε ο Βοριάς την Ωρείθυια, εκεί κοντά στις όχθες του Ιλισού. Περνώ το Παναθηναϊκό Στάδιο, το λόφο του Αρδηττού και  το ναό της Αρτέμιδος Αγροτέρας (Θηρεύτριας/Κυνηγού), μίας από τις θεότητες που συνδέθηκαν από τους Αθηναίους με την νίκη επί των Περσών στον Μαραθώνα στην αριστερή όχθη του Ιλισού   πάνω από το Κολυμβητήριο 
και φτάνω δεξιά στην εκκλησία της Αγ. Φωτεινής. 
 Κάθομαι σε ένα παγκάκι και διαβάζω τη μετάφραση του Σκουτερόπουλου, αντιπαραβάλλοντάς την στο αρχαίο κείμενο (σελ. 28-29):
                                       
  ΦΑΙΔΡΟΣ: Σταμάτα. Στον βρόντο η ελπίδα μου, Σωκράτη, ότι θα έκανα εξάσκηση επάνω σου. Εντάξει, πού θέλεις να καθίσουμε να το διαβάσουμε;
 ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Κάπου εδώ να βγούμε από τον δρόμο και να πάμε προς τον Ιλισό· έπειτα καθόμαστε σ' ένα ήσυχο μέρος, όπου μας αρέσει.
ΦΑΙ. Στην κατάλληλη ώρα, καθώς φαίνεται, έτυχε να  'μαι ξυπόλυτος· γιατί εσύ βέβαια είσαι πάντοτε. Τί πιο ευχάριστο, λοιπόν, να περπατήσουμε όπως πάει το ποταμάκι, βρέχοντας τα πόδια μας, διόλου άσχημο, ιδίως αυτή την εποχή του χρόνου και τέτοια ώρα.
ΣΩ. Προχώρα, τότε, και κοίταξε πού θα καθίσουμε.
ΦΑΙ. Το βλέπεις εκείνο το θεόρατο πλατάνι;
ΣΩ. Ναι· και;
 ΦΑΙ.  Εκεί  έχει σκιά κι αεράκι ελαφρό, και χλόη να καθίσουμε ή αν  θέλουμε να ξαπλώσουμε.
 ΣΩ. Προχώρα.
ΦΑΙ. Κάπου εδώ δεν είναι στον  Ιλισό το σημείο απ' όπου λένε πώς άρπαξε ο Βοριάς την Ωρείθυια;
ΣΩ. Ναι, το λένε.
ΦΑΙ. Άραγε από δω; Όμορφο είναι το ποταμάκι, καθαρό και διά­φανο, θα μπορούσαν εδώ δίπλα να παίζουν κορίτσια.
ΣΩ. Δεν είναι εδώ αλλά πιο κάτω, δυο-τρία στάδια, εκεί πού περνάμε για να πάμε προς την Άγρα· κάπου εκεί υπάρχει και κάποιος βωμός του Βοριά.
ΦΑΙ. Δεν το έχω προσέξει · αλλά μα τον Δία, βρε Σωκράτη, πιστεύεις  εσύ ότι αυτή η ιστορία είναι αληθινή; 

   Πάνω στο δρόμο η πολύβουη Αθήνα και εδώ ένα επίπεδο πιο κάτω ολάνθιστη, βουερή, οργιαστική η φύση, όπως τότε. 


                                     


Συνεχίζω το διάβασμα με το Σωκράτη να αναρωτιέται αν είναι θηρίο και να ψάχνει τον εαυτό του, όπως ζητάει η επιγραφή στους Δελφούς.
                                  
 Υπέροχο σκηνικό,  δροσιά, πλατάνια, λυγαριές, η κοίτη του Ιλισού, κάπως έτσι πρέπει να ήταν και τότε, θα συμφωνούσε μαζί μου κι ο Καρυωτάκης :
Στον Ιλισσό ερωτεύεται τ' αγέρι,/ ροδονυφούλες δάφνες που ριγούνε./ Ώρα γλυκειά, χαράς και αγάπης…
                                  
  Προχωρώ μαζί τους (σελ.32-33):
ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Μα την  Ήρα, ωραίο μέρος. Και το πλατάνι αυτό απλώνεται ολόγυρα, ψηλό, και της λυγαριάς το ύψος πανέμορφο· κι όπως είναι γε­μάτη ανθούς κάνει τον τόπο να ευωδιάζει· και η πηγή πάλι κάτω από το πλατάνι, με το νερό που αναβλύζει κρύο κρύο όπως το νιώθεις στα πόδια. Θα είναι τόπος ιερός, κάποιων Νυμφών και του Αχελώου, όπως φαίνε­ται από τα αγαλματάκια και τα άλλα αφιερώματα. Δες τι ωραία φυσάει εδώ· πόσο όμορφα, πόσο μα πόσο ευχάριστα, μια καλοκαιρινή, καθάρια συνοδεία στο τραγούδι των τζιτζικιών. Και το πιο όμορφο απ' όλα είναι με τη χλόη: όπως ανεβαίνει απαλά προς τα πάνω κι έτσι πλούσια πού είναι μπορεί κανείς να ξαπλώσει και να ακουμπήσει μια χαρά το κεφάλι του. Πραγματικά, Φαίδρο μου, τέλεια η ξενάγηση σου!
                                    
ΦΑΙ. Μα εσύ, άνθρωπε μου, φαίνεσαι εντελώς αλλοπαρμένος. Πρα­γματικά, όπως το λες, μοιάζεις σαν κάποιον που τον ξεναγούν κι όχι σαν ντόπιος ·  όχι μόνο δεν φεύγεις από την πόλη, να περάσεις τα σύνορα, εσύ, πιστεύω, δεν βγαίνεις ούτε καν έξω από το τείχος.
                                         

ΣΩ. Συμπάθα με, καλέ μου φίλε. Μου αρέσει να μαθαίνω· τα τοπία και τα δέντρα, λοιπόν, δεν έχουν τίποτα να με διδάξουν, ενώ έχουν οι άνθρωποι μέσα στην πόλη. Εσύ όμως, μου φαίνεται, βρήκες το φάρμακο που θα με βγάλει έξω. Γιατί όπως φέρνει κανείς κοντά του τα πεινασμένα ζώα κουνώντας τους ένα χλωρό κλαρί ή κανέναν καρπό, έτσι κι εσύ, φαί­νεται, κρατώντας μπροστά μου γραμμένα λόγια μπορείς να με κάνεις να φέρω γύρω όλη την Αττική κι όπου άλλου θέλεις. Τώρα πάντως που έφθασα εδώ, εγώ λέω να ξαπλωθώ χάμω· δες κι εσύ ποια στάση σε βολεύει καλύτερα στο διάβασμα κι άρχισε να διαβάζεις.
                                  
 Γνωρίζουμε πως σ’ αυτό τον σπουδαίο διάλογο της ώριμης περιόδου ο Πλάτωνας  περιγράφει μια ωραιότατη συζήτηση ανάμεσα στον Σωκράτη και τον Φαίδρο  πού ερχόταν από μια συγκέντρωση σε αθηναϊκό σπίτι στην οποία ο ρήτορας Λυσίας είχε παρουσιάσει έναν λόγο του για τον έρωτα. Σε αυτόν (αντιγράφω από την εξαιρετική εισαγωγή του βιβλίου) υποστηριζόταν η προκλητική θέση ότι σκοπός και ουσία του παιδεραστικού έρωτα είναι το αμοιβαίο όφελος που θα προκύψει από την ερωτική σχέση ενός ώριμου άνδρα με ένα νέο αγόρι και ότι ωφέλιμο και συμφέρον για το αγόρι θα είναι να ανταποκριθεί μάλλον στις ερωτικές προτάσεις ενός ψυχρού αισθησιακού άτομου παρά στο ερωτικό κάλεσμα ενός γνήσιου εραστή. Τέτοια κείμενα προορίζονταν να αποτελέσουν υλικό χρήσιμο στους μαθητές των ρητόρων για μελέτη ή μίμηση, παρουσιάζονταν από τον ρήτορα σε δημόσιες συγκεντρώσεις, και σε αυτά υποστηρίζονταν παράδοξες θέσεις ώστε να φανεί η ικανότητα του στον χειρισμό στρυφνών θεμάτων και στην υποστήριξη δυσκολομεταχείριστων υποθέσεων.  
                                        
Από μια πρώτη ματιά, ο Φαίδρος χωρίζεται σε δύο διακριτά μέρη: το πρώτο μέρος περιλαμβάνει τρεις λόγους για τον έρωτα (τον λόγο του Λυσία, έναν πρώτο λόγο του Σωκράτη και, αμέσως μετά, τη σωκρατική παλινωδία) και μια νηφάλια, πρόσωπο με πρόσωπο συζήτηση του Σωκράτη με τον  Φαίδρο· όλο το δεύτερο μέρος του διαλόγου έχει ως αντικείμενο τον σωστό τρόπο σύνθεσης ενός γραπτού λόγου και τη γραφή εν γένει. 
                               
Απολαμβάνουμε τον Πλάτωνα να  καταδεικνύει τις αδυναμίες του λόγου του Λυσία, παρωδώντας τον μάλλον και να ασκεί έτσι την κριτική του στη ρητορική. Ο Πλάτωνας θα μας οδηγήσει στο συμπέρασμα πως η αληθινή ρητορική είναι φιλοσοφία και πρέπει να εφαρμόζει τις μεθόδους της πλατωνικής διαλεκτικής. 
                                    
Πώς τα καταφέρνει να ξεκινάει από τον έρωτα, να μιλά για την ομορφιά και την καλλιέργεια της ψυχής, και να στοχεύει στην κριτική της ρητορικής και της γραφής!
                           

 Ανάσα ψυχής το διάβασμα τούτου του λόγου, «το πνὶγος ηπιώτερον γέγονεν». 
                         
"Ο Ιλισός θα επιστρέψει / τα νερά του", της λέει – Ο Ιλισός, τι;/Στα νερά του…θα επιστρέψει!" υποστηρίζει με σιγουριά η Ζέφη Δαράκη.
 Εύχομαι καλή Πρωτομαγιά και καλό μήνα να έχουμε.